British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Gwener, 2 Medi 2011, 06:36 GMT 07:36 UK
Pryder democratiaeth comisiynwyr cynghorau Cymru

Swyddfeydd Cyngor Sir Ynys Mn, Llangefni
Mae pum comisiynydd yn gyfrifol am Gyngor Sir Ynys Mn

Mae 'na rybudd bod Llywodraeth Cymru mewn peryg o "danseilio'r broses ddemocrataidd".

Yn ôl arbenigwr ar lywodraeth leol mae 'na ormod o gomisiynwyr wedi eu penodi i weinyddu gwasanaethau lleol.

Dywedodd Yr Athro Tony Travers o Ysgol Economaidd Llundain (Yr LSE) bod 'na berygl bod gweinidogion y llywodraeth yn mabwysiadu'r mesurau yma yn rhy hawdd.

Mae arbenigwyr, sydd heb eu hethol, wedi eu penodi i ddau o gynghorau Cymru, Blaenau Gwent ac Ynys Môn.

Mae 'na bosibilrwydd y bydd ymyrraeth yn cael ei ystyried mewn trydydd awdurdod lleol, Sir Benfro.

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru bod y comisiynwyr yn cael eu penodi pan mae angen gweithredu pellach.

Ychwanegodd eu bod yn cael eu penodi ar ôl i ymyrraeth "llai uniongyrchol" fethu.

Adroddiadau beirniadol

Yn Lloegr, dim ond mewn un o'r 152 awdurdod lleol y mae 'na gomisiynwyr, Doncaster.

Ym mis Mawrth, ar ôl blynyddoedd o gecru mewnol yng Nghyngor Sir Ynys Môn y penderfynodd Gweinidog Llywodraeth Leol Cymru, Carl Sergeant, benodi pump o gomisiynwyr i redeg yr awdurdod.

Mae gen i gwestiynau difrifol ynglŷn â phenodi pobl sydd heb awdurdod democrataidd
Tom Middlehusrt, cyn AC a chyn arweinydd cyngor sir

Pan ddigwyddodd hynny, mi gollodd Cyngor Sir Ynys Môn y gallu i wneud penderfyniadau heb oruchwyliaeth a chymeradwyaeth y comisiynwyr.

Ym Mlaenau Gwent wedyn, cafodd dau gomisiynydd a dau ddirprwy-gomisiynydd eu penodi i weinyddu'r adran addysg, ar ôl adroddiad beirniadol iawn o wasanaethau addysg y sir.

Ac yn fwy diweddar roedd Llywodraeth Cymru'n ystyried ymyrryd yng ngwasanaethau plant Cyngor Sir Penfro.

Cymysgedd o gyn-brif gwnstabliaid, cyn-arweinwyr cynghorau, cyn-reolwyr o'r gwasanaeth iechyd a rhai cyn-Aelodau Cynulliad sydd wedi eu penodi i fod yn gomisiynwyr.

Dydyn nhw wrth gwrs ddim wedi cael eu hethol nac yn fath o swydd y mae pobl yn gwneud cais amdani.

Mae 'na son bod ambell un wedi cael ei synnu pan gafon nhw eu gwahodd i wneud y gwaith.

'Canoli grym'

Dywed yr Athro Travers, y gallai penodi'r comisiynwyr arwain at ganoli gormod o rym ym Mae Caerdydd.

"Mae hyn yn cyferbynnu gyda'r bwriad o ddatganoli grym o Lundain i Gymru," meddai.

Doedd y cyngor ddim yn gallu datrys problemau'r ynys ac roedd cyflwyno'r comisiynwyr yn ymgais gan y gweinidog i wella sefyllfa drychinebus
Llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru

"Fe ddylai'r clychau ganu, er bod datganoli wedi digwydd dydi hynny ddim yn golygu y gall y llywodraeth yng Nghymru ganoli grym."

Dywedodd Tom Middlehurst, cyn Aelod Cynulliad a chyn arweinydd Cyngor Sir y Fflint, bod rhaid pryderu am ddemocrataidd.

"Mae gen i gwestiynau difrifol ynglŷn â phenodi pobl sydd heb awdurdod democrataidd," meddai.

"Mae'r cyngor yn Ynys Môn wedi ei atal, ond dwi'n meddwl bod rhaid cymryd camau difrifol iawn wrth ddileu cyngor etholedig democrataidd.

"Ond roedd y gweinidog yn wynebu sefyllfa anodd iawn ac roedd rhaid ceisio eu datrys."

Effeithiolrwydd ?

Mae Llywodraeth Cymru'n deud bod y comisiynwyr yn ymgynghori'n rheolaidd â chynghorwyr ac yn dweud mai efo'r cynghorwyr y mae'r gair olaf, sef nad oes gan y gweinidogion yng Nghaerdydd ddim hawl i wneud penderfyniadau ar ran y cynghorwyr.

Ond rhywbeth arall sy'n poeni'r Athro Travers ydi nad oes 'na dystiolaeth o ba mor effeithiol ydi penodi comisiynwyr a pha mor hir y dylen nhw aros?.

Mae'n holi hefyd pryd y bydden nhw'n gwybod bod y gwaith wedi ei wneud? ac a fydd y problemau'n ail-ymddangos unwaith y maen nhw wedi gadael?

Dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Cymru mai dim ond ar ôl i bob ymyrraedd arall fethu y caiff y comisiynwyr eu penodi.

"Yn achos Ynys Môn, roedd y cyngor yn gweithio yn galed mewn amgylchiadau anodd i gyflwyno gwasanaethau derbyniol ond roedd 'na ddiffyg arweinyddiaeth gwleidyddol a rheoli.

"Heb hyn, doedd y cyngor ddim yn gallu datrys problemau'r ynys ac roedd cyflwyno'r comisiynwyr yn ymgais gan y gweinidog i wella sefyllfa drychinebus ac yn y pendraw, i warchod democratiaeth."



HEFYD
Cyngor sir: Dadl yn poethi
25 Awst 11 |  Newyddion
Addysg: Penodi dau gomisiynydd
24 Awst 11 |  Newyddion
Ynys Mn: Canfyddiadau Comisynwyr
16 Awst 11 |  Newyddion
Ynys Mn: "Ffaeleddau difrifol"
08 Awst 11 |  Newyddion
Comisiynwyr yn dechrau eu gwaith
22 Maw 11 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific