British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Sadwrn, 14 Mai 2011, 09:10 GMT 10:10 UK
Marathon o ras i arwain Plaid Cymru

Elin Jones, Yr Arglwydd Elis-Thomas, Llyr Huws Gruffydd a Simon Thomas
Rhai o'r aelodau all olynnu Ieuan Wyn Jones yw Elin Jones, Yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas, Llyr Huws Gruffydd a Simon Thomas.

Mae disgwyl i'r ras i olynu Ieuan Wyn Jones fel Arweinydd Plaid Cymru ddechrau ar ôl iddo gyhoeddi ddydd Gwener ei fwriad i adael y swydd yn y blynyddoedd nesa.

Dywedodd Mr Jones y bydd yn gwneud lle ar gyfer yr arweinydd nesaf rhywbryd yn hanner cyntaf tymor presennol y Cynulliad o bum mlynedd.

Daeth y cyhoeddiad ar ôl etholiad gwael i Blaid Cymru welodd nifer eu haelodau yn y Cynulliad yn gostwng i 11, y nifer lleiaf o seddi ers i'r Cynulliad gael ei sefydlu yn 1999.

Mae cyn-Lywydd y Blaid, Yr Arglwydd Dafydd Elis-Thomas eisoes wedi dweud wrth y blaid yn yr etholaeth - Dwyfor Meirionnydd - ei fod yn fodlon i'w enw gael ei roi ar gyfer yr arweinyddiaeth.

Mae Mr Jones wedi caniatáu hyd at ddwy flynedd a hanner cyn y bydd yn gadael y swydd, felly fe all y ras i'w olynu droi i fod yn farathon.

Cyfnod ar ben

Ddydd Gwener dywedodd yr Arglwydd Elis-Thomas petai'r blaid yn ei etholaeth am ei weld yn ymgeisio y bydden nhw'n "cael ateb yn syth".

Bu'n arweinydd y blaid rhwng 1984 a 1991.

Ieuan Wyn Jones
Fydd Ieuan Wyn Jones yn ildio'r arweinyddiaeth o fewn y ddwy flynedd a hanner nesaf

Yr wythnos yma daeth ei 12 mlynedd fel Llywydd y Cynulliad i ben.

Mae dyfalu hefyd a oes yna enwau o blith yr aelodau gafodd eu hethol am y tro cyntaf i'r Cynulliad a all olynu Mr Jones.

Bu rhai yn crybwyll enwau Llŷr Huws Gruffydd a Simon Thomas.

Mae Mr Thomas yn gyn Aelod Seneddol ac yn gyn-ymgynghorydd i Mr Jones pan gafodd ei benodi i ddechrau fel Dirprwy Brif Weinidog Cymru bedair blynedd yn ôl.

Enw arall sy'n cael ei grybwyll yw Elin Jones, AC Ceredigion a'r cyn-weinidog Materion Gwledig.

Dywedodd Mr Thomas nad oes 'na swydd wag ar hyn o bryd.

Ychwanegodd nad oedd yn gweld yr angen i newid yr arweinydd cyn etholiadau llywodraeth leol y flwyddyn nesaf.

"Rydym wedi bod yn y glymblaid gyda Llafur, ac fe allwn fod yn y glymblaid eto," meddai.

Gwasanaethau Cymru

"Ond fy uchelgais ar gyfer Plaid Cymru yw i fod yn fwy na dim ond sidekick i'r Blaid Lafur.

"Yr hyn sydd yn rhaid i Blaid Cymru ei wneud dros y chwe mis nesaf, boed yn wrthblaid neu o bosib mewn clymblaid, yw cael y gyllideb yn iawn.

Dwi ddim yn dweud bod rhaid i'r arweinydd newydd fod yn ifanc na dim, ond mae hi'n amser cyffrous i Gymru
Dafydd Iwan, cyn-Lywydd Plaid Cymru

"Y gyllideb....sy'n gwarchod gwasanaethau yng Nghymru ac yn rhannu arian i lawr i'r awdurdodau lleol.

"Gallwn wneud hynny yn yr wrthblaid, gallwn wneud hynny mewn rhyw fath o gydweithio gyda phleidiau'r wrthblaid ac fe allwn wneud hynny drwy drafod gyda'r Blaid Lafur.

"Does dim angen arweinydd newydd i wneud hynny."

Dywedodd Mr Gruffydd ei fod yn credu y bydd y blaid yn gyffredinol yn falch na fydd 'na benderfyniad byrbwyll a bod Mr Jones yn gweld hyn fel trawsnewid trefnus.

"Yn amlwg mae angen i ni fel plaid adlewyrchu ar yr ymgyrch, adeiladu ar hyn fu'n llwyddiannus ond yn amlwg mae'n rhaid edrych ar be nad oedd yn llwyddiannus.

"Mae cael Ieuan yna i'n harwain drwy'r broses yna yn mynd i fod o fudd i ni."

Pobl ifanc

Roedd Mr Gruffydd yn gwrthod gwneud sylw ar unrhyw ymgeisydd posib gan ychwanegu bod hynny yn llawer rhy fuan i ddechrau enwi neb.

Dywedodd cyn-Lywydd Plaid Cymru, Dafydd Iwan, y bydd 'na dipyn o ddiddordeb i olynu Mr Jones.

"Nid fy lle i yw dweud dim, ond dwi'n awyddus bob tro i weld y genhedlaeth nesaf yn cymryd yr awenau ac efallai bod 'na dueddiad i'r rhai hyn yn ein plith ddal ein gafael yn rhy hir.

"Dwi ddim yn dweud bod rhaid i'r arweinydd newydd fod yn ifanc na dim, ond mae hi'n amser cyffrous i Gymru ac mae angen i'r blaid fod yn rhan o'r wleidyddiaeth newydd gydag arweinydd newydd."

Rhaid i arweinydd Plaid Cymru fod yn AC.

O dan reolau'r blaid mae'r etholiad yn cael ei gynnal o dan drefn etholiadol y system amgen.

Fe wnaeth Mr Jones ddatgelu amserlen ar gyfer ei ymadawiad ddydd Gwener.

Eglurodd na fyddai etholiad arweinydd o fudd i'r blaid yn syth a bod angen amser i gynnal adolygiad mewnol.

Collodd y blaid bedair sedd yn yr etholiad ar Fai 5 gan ddod y drydedd blaid yn y Cynulliad y tu ôl i'r Blaid Lafur a'r Ceidwadwyr.

Bu yna feirniadaeth o ymgyrch etholiadol Plaid Cymru gan rai gan ddweud ei bod yn rhy negyddol.

Er gwaetha bod yn glymblaid gyda'r Blaid Lafur am bedair blynedd yn ystod yr ymgyrch roedd Plaid Cymru yn feirniadol iawn ohonyn nhw.



HEFYD
Ieuan Wyn Jones i sefyll i lawr
13 Mai 11 |  Newyddion
Cyhoeddi aelodau'r Cabinet
13 Mai 11 |  Newyddion
Tyngu llw fel Prif Weinidog
12 Mai 11 |  Newyddion
Ergyd i Blaid Cymru
06 Mai 11 |  Newyddion
Dilyn yr Arweinydd: Plaid Cymru
29 Ebr 11 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific