British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Mawrth, 31 Awst 2010, 11:57 GMT 12:57 UK
Owen Edwards wedi marw

Owen Edwards
Ei gyfraniad i'r byd darlledu: 'Heb ei ail'

Bu farw'r darlledwr Owen Edwards yn 76 oed.

Roedd wedi dioddef o Glefyd Parkinson ers mwy nac 20 mlynedd.

Fe oedd Prif Weithredwr cyntaf S4C ac roedd wrth y llyw rhwng 1981 ac 1989.

Fe gafodd ei benodi'n Rheolwr BBC Cymru yn 1974 ac o dan ei arweiniad fe gafodd Radio Cymru a Radio Wales eu lansio.

Rhwng 1961 a 1966 fe oedd cyflwynydd y rhaglen newyddion Heddiw a gohebodd am Drychineb Aberfan yn 1966.

Dywedodd y Gweinidog Treftadaeth, Alun Ffred Jones, fod ei gyfraniad i fywyd diwylliannol Cymru'n gyfoethog iawn.

"Roedd ei waith fel Cyfarwyddwr cyntaf S4C ar ôl ei sefydlu yn eithriadol o bwysig - yn llywio'r sianel yn fedrus iawn drwy'r blynyddoedd cynnar hynny.

"... mi gymerodd o'r cyfrifoldeb hanesyddol fel Prif Weithredwr cyntaf S4C ac fe lwyddodd i osod sylfaeni cadarn ar gyfer y dyfodol."

'Arloeswr'

Dywedodd fod cynnydd sylweddol yn nifer y rhaglenni Cymraeg oherwydd ei arweinyddiaeth.

"Yn ogystal â bod yn ffigwr llwyddiannus iawn ym myd darlledu yng Nghymru, mi oedd hefyd yn ŵr hynaws iawn.

"Fe fydd yn cael ei gofio felly gan y rheini ohonom oedd yn ddigon ffodus i'w adnabod, ac fel arloeswr diwylliannol a lwyddodd i gyfoethogi bywyd ei genedl."

Roedd yn byw yng Nghaerdydd, ei deulu â'u gwreiddiau ym Meirionnydd a threuliodd ei blentyndod yn Aberystwyth.

Roedd Owen Edwards, meddai Cadeirydd S4C John Walter Jones, nid yn unig yn un o gewri'r byd darlledu yng Nghymru ond "yn un o fawrion ein cenedl.

"Fe wnaeth gyfraniad amhrisiadwy i barhad ein diwylliant a'n hunaniaeth fel gwlad.

"Fel Cyfarwyddwr cyntaf S4C, fe barhaodd â thraddodiad unigryw ei deulu o sicrhau bod ein diwylliant yn parhau yn un deinamig yn yr oes fodern."

'Rhyfeddol'

Fe adeiladodd, meddai, ar yr hyn a gyflawnodd ei dad-cu, O M Edwards, a'i dad, Syr Ifan ab Owen Edwards, ym maes addysg ac ieuenctid trwy sicrhau y gallai'r iaith a'r diwylliant ffynnu ym maes y cyfryngau.

"Wrth estyn ein cydymdeimlad i'r teulu ar yr adeg anodd yma, hoffwn ddweud na fydd Cymru byth yn anghofio ei gyfraniad rhyfeddol."

Dywedodd Menna Richards, Rheolwr BBC Cymru, fod ei gyfraniad i'r byd darlledu yng Nghymru "yn eithriadol ac yn un na welwyd ei debyg.

Owen Edwards
Owen Edwards yn cyhoeddi dechrau S4C yn 1982

"Cafodd S4C, BBC Radio Cymru a Radio Wales oll eu lansio o dan ei arweinyddiaeth ysbrydoledig.

"Roedd gan Owen y ddawn unigryw o gael y gorau o bawb oedd yn gweithio yn ei gwmni.

"Roedd ei gariad at Gymru yn angerddol ac fe fydd ei gyfraniad gwerthfawr i fywyd cyhoeddus y genedl yn dysteb barhaol."

Yn y pumdegau fe oedd cyflwynydd y rhaglen, Dewch i Mewn, yr oedd cwmni Granada yn ei chynhyrchu.

Yn 1982 ei lais gyhoeddodd ddechrau swyddogol S4C ac am chwe blynedd fe oedd cyfarwyddwr y sianel newydd.

Dywedodd y Parchedig Ddoctor R Alun Evans, oedd yn cydweithio ag Owen ar raglenni BBC Cymru: "Dyddiau oedd y rhain pan oedd pobl, pobl ddoeth iawn, yn amau a oedd yna ddawn yng Nghymru i gynnal hyd yn oed rai oriau o ddarlledu heb sôn am wasanaeth cyflawn.

'Profi'

"Roedd yn rhaid i Owen ac eraill oedd o'i gwmpas brofi i'r rhai oedd yn wrthwynebus, yn Gymry Cymraeg ac yn ddi-Gymraeg, fod y ddawn yn bod.

"Fe lwyddodd i wneud hynny ... ac fe ddaeth S4C drwy ei arweiniad cynnar ef yn wasanaeth credadwy.

"... mi ddefnyddiodd ei holl urddas a'i gwrteisi wrth gwrdd â gwleidyddion a darlledwyr a sicrhau bod y sianel yn cael y dechrau gorau."

Tad-cu Owen oedd yr arolygydd ysgolion aeth ati i sicrhau bod y Gymraeg yn cael ei dysgu mewn ysgolion.

Ei dad sefydlodd Urdd Gobaith Cymru ac ysgol gynradd Gymraeg gyntaf Cymru yn Aberystwyth.

Roedd yn un o saith o blant.

'Dewrder'

Owen Edwards yn Aberfan
Bu'n gohebu am drychineb Aberfan

Dringodd drwy rengoedd BBC Cymru a dod yn bennaeth rhaglenni ac yna'n rheolwr yng Ngorffennaf 1974.

Yn 1988 cyhoeddodd ei ymddeoliad o S4C ac roedd clefyd Parkinson, meddai, yn brif ffactor.

Dywedodd ei gyfaill, Alwyn Roberts, cyn-Gadeirydd Cyngor Darlledu Cymru'r BBC ac un o aelodau cyntaf Awdurdod S4C, fod rhaid cofio sut yr oedd wedi dygymod â'r clefyd.

"Mi oedd ei ddewrder a'i ddiffyg chwerwedd yn arbennig."

Ar ôl gadael y sianel bu'n gadeirydd yr Eisteddfod Genedlaethol cyn camu'n araf bach o'r llwyfan cyhoeddus.

Cafodd ei gyfraniad i'r byd darlledu ei gydnabod pan gafodd Wobr Arbennig BAFTA Cymru yn 1995.

Yn 2008 fe gafodd Wobr Cyfrwng oherwydd ei "gyfraniad aruthrol" i ddatblygiad y cyfryngau Cymraeg.



HEFYD
Teyrnged i Owen am ei gyfraniad
27 Ebr 08 |  Newyddion
Carreg filltir i ysgol Gymraeg
25 Medi 09 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific