British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Gwener, 5 Mawrth 2010, 08:43 GMT
Megis cychwyn mae'r dadlau?

Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig BBC Cymru

Senedd, Bae Caerdydd
Y mesur: Yn mynd yn rhy bell neu ddim yn ddigon pell?

Ar ôl yr holl ddadlau ynghylch yr LCO iaith gellid maddau i unrhyw un oedd yn credu na fyddai'r mesur cyntaf i'w gyflwyno yn ei sgîl yn bwnc llosg.

Wedi'r cyfan, mae cynnwys y Gorchymyn Cymhwysedd ei hun yn rhwystro'r cynulliad rhag cyflwyno rhai mesurau a allai fod yn ddadleuol, er enghraifft gorfodaeth ar fusnesau bach i ddefnyddio'r iaith.

Ond megis cychwyn mae'r dadlau mewn gwirionedd.

Mae'n debyg y bydd rhai cwmnïau a sefydliadau yn dadlau bod y mesur yn mynd yn rhy bell, yn enwedig darparwyr gwasanaethau fel telathrebu fydd yn cael eu gorfodi i ddarparu gwasanaethau Cymraeg am y tro cyntaf.

Hefyd mae'n debyg y bydd rhai o aelodau Pwyllgor Cyllid y Cynulliad yn cwestiynu aneglurder y llywodraeth ynghylch cost gwireddu'r mesur.

Ond o gyfeiriad arall y mae'r cwynion cyntaf wedi dod - oddi wrth fudiadau iaith sy'n anhapus nad yw'r mesur yn rhoi'r hawliau i unigolion fynnu gwasanaethau yn Gymraeg.

Dywedodd Menna Machreth, Cadeirydd Cymdeithas yr Iaith: "Fe addawodd y llywodraeth hawliau i ddefnyddio'r Gymraeg.

"Byddai'r llywodraeth yn torri addewid os na fyddan nhw'n delifro hawliau … heb hawliau unwaith eto bydd rhaid i bobl Cymru ddibynnu ar agwedd fympwyol gwleidyddion a swyddogion yn lle adeiladu ar ewyllys da pobl gyffredin."

Safonau

Dadl y llywodraeth yw y bydd y mesur yn rhoi hawliau i bobl er nad yw'n dweud hynny'n benodol.

Fe fydd comisiynydd yn cael ei benodi i osod safonau gwasanaeth y bydd rhaid i gwmnïau a chyrff cyhoeddus ufuddhau iddyn nhw.

Os nad ydyn nhw'n cyrraedd y safon fe fydd modd eu dirwyo. Mae gorfodi rhywun i ddarparu gwasanaeth yn gyfystyr â rhoi'r hawl i ddefnyddiwr dderbyn y gwasanaeth hwnnw, medd y llywodraeth.

Onid gwell yw cael comisiynydd i ofalu bod cyrff cyhoeddus a chwmnïau yn darparu gwasanaethau dwyieithog na disgwyl i unigolion fynd i gyfraith i "hawlio" gwasanaeth o'r fath?

Mae ymgyrchwyr iaith wedi tynnu sylw at wendidau amlwg yn nadl y llywodraeth.

Fe fydd gan ddarparwyr gwasanaethau'r hawl i apelio i dribiwnlys yn erbyn y safonau y mae'r Comisiynydd yn eu pennu.

Does dim hawl apêl debyg i ddefnyddwyr.

Fe fyddai gan ddefnyddwyr Cymraeg eu hiaith fawr o allu i fynnu gwasanaethau os yw comisiynydd gwan yn cael ei benodi gan lywodraeth sy'n llugoer at yr iaith.

Lobïo

Eu hunig ddewisiadau fyddai lobïo Aelodau Cynulliad neu geisio arolwg barnwrol drud.

Mae'r llywodraeth wedi dweud ei bod yn fodlon rhoi ystyriaeth i'r anghyfartaledd ymddangosiadol rhwng hawliau apêl y defnyddwyr a'r darparwyr.

Hefyd mae'n debyg y bydd 'na alwadau am roi'r hawl i'r cynulliad cyfan benodi'r comisiynydd yn hytrach na'i adael yn nwylo'r Prif Weinidog fel mae'r mesur yn ei wneud.

Nid hwn yw'r unig destun dadlau dros y misoedd nesaf.

Fe fydd y Bwrdd Iaith yn diflannu oherwydd y mesur. Y comisiynydd fydd yn etifeddu'r dyletswyddau statudol ond beth am weddill gwaith y bwrdd, gan gynnwys didoli grantiau, cynnal gwaith ymchwil ac yn y blaen?

Mae'n ymddangos bod 'na fwlch mawr rhwng y rheiny sy'n credu y dylai'r Comisiynydd Iaith fod yn gyfrifol am y meysydd hynny a'r rheiny sy'n credu y dylai'r llywodraeth ei hun ymgymryd â'r gwaith.

Ac mae'n ymddangos nad yw'r gweinidog eto wedi penderfynu.



HEFYD
Mesur 'yn cadarnhau statws iaith'
04 Maw 10 |  Newyddion
Iaith: Cais am fwy o bwerau
02 Chwef 09 |  Newyddion
Sector preifat: Defnyddio'r iaith?
23 Ion 09 |  Newyddion
Iaith: 'Cyfnod stormus i ddod'
15 Ion 09 |  Newyddion
Dim Cymraeg 'yn warthus'
11 Meh 07 |  Newyddion


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific