Cais iaith: Cyhoeddi adroddiad

Y gorchymyn: Un o elfennau allweddol cytundeb Cymru'n Un

Mae'r Pwyllgor Seneddol ar Faterion Cymreig wedi cyhoeddi adroddiad am gais y cynulliad am bwerau i ddeddfu ar yr iaith.

Dylid trosglwyddo pwerau fyddai'n galluogi Llywodraeth y Cynulliad i ddeddfu ar yr iaith Gymraeg, meddai.

Ond dylai natur y pwerau gael eu diffinio yn llawer mwy manwl.

Dywedodd y pwyllgor fod rhai tystion wedi mynegi pryder am sut yr oedd y gorchymyn wedi ei ddrafftio.

Mae'r pwyllgor o ASau wedi casglu bod angen ailystyried trothwy o £200,000 o arian cyhoeddus yn achos cyrff fydd yn cael eu cynnwys yng ngorchymyn y cais iaith.

Dywedodd y gallai'r mathau o gyrff sy'n cael eu crybwyll yn y gorchymyn "arwain at anghysondebau".

Casgliad arall yw bod angen mwy o wybodaeth am ddyletswyddau'r Comisiynydd Iaith.

Ni ddylid, meddai, osod baich ar gyrff llai fel elusennau a chwmnïoedd bach.

Nod Llywodraeth y Cynulliad yw creu mesur i'r iaith Gymraeg fyddai'n "cadarnhau statws cyfartal" i'r ieithoedd Cymraeg a Saesneg, a sicrhau hawliau ieithyddol wrth ddarparu gwasanaethau a sefydlu Comisiynydd Iaith.

Y gorchymyn oedd un o elfennau allweddol cytundeb Cymru'n Un, cytundeb y llywodraeth glymblaid.

Gorchymyn: Effaith ar gwmniau? Nwy, dŵr, a thrydan Carthffosiaeth Gwasanaethau post a swyddfeydd post Gwasanaethau telathrebu Addysg, hyfforddi a chyngor gyrfaoedd Gwasanaethau rheilffyrdd Gwasanaethau sy'n gysylltiedig â chymwysterau addysg neu alwedigaethol

Mae'r broses o baratoi'r cais wedi cymryd blwyddyn yn fwy o amser na'r disgwyl.

Wrth gyhoeddi'r gorchymyn yn Chwefror, dywedodd y Gweinidog Treftadaeth, Alun Ffred Jones, fod yr iaith Gymraeg yn "eiddo i bawb" yng Nghymru.

"Mae Llywodraeth y Cynulliad yn ymgeisio i dynnu grym dros yr iaith Gymraeg o San Steffan i'r Cynulliad, fel ein bod ni'n fwy abl i gyrraedd ein nod o Gymru wirioneddol ddwyieithog."

Trosglwyddo hawl

Mater i Aelodau'r Cynulliad fydd penderfynu sut i ddefnyddio'r pŵer hwnnw.

Rhaid i'r Senedd a'r Cynulliad gymeradwyo'r cais cyn iddo ddod i rym.

Ac fe fydd rhaid cael sêl bendith brenhinol hefyd.

Fe fydd y gorchymyn yn effeithio ar gwmnïau sy'n cynnig gwasanaethau i'r cyhoedd.

Fe fydd hawl gan Lywodraeth y Cynulliad i gynnwys "nifer helaeth o fudiadau" o dan ofynion Deddf Iaith 1993, gan gynnwys gwasanaethau telathrebu a gwasanaethau rheilffyrdd.