British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Mercher, 6 Mai 2009, 06:37 GMT 07:37 UK
Diwedd cyfnod i'r Blaid Lafur?

Y Cynulliad yn 10 oed. Argraffiadau Alun Michael (Y cyn-Brif Ysgrifennydd ), Y Prif Weinidog Rhodri Morgan, Dafydd Wigley, Plaid Cymru, Glyn Davies, Ceidwadwyr a Christine Humphries, Democratiaid Rhyddfrydol

Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig BBC Cymru

Y Senedd ym Mae Caerdydd
Cafodd yr etholiadau cyntaf eu cynnal ar Fai 6, 1999

Gellir dadlau hyd syrffed ynghylch effaith datganoli ar Gymru ond does dim dwywaith bod Llafur, y blaid wnaeth greu'r cynulliad wedi ei chlwyfo o ganlyniad.

Dros y degawd ddiwethaf mae'r gefnogaeth i Lafur yng Nghymru wedi dirywio i'r fath raddau nes iddi ymddangos y gallai ei thri chwarter canrif o dra-arglwyddiaethu gwleidyddol fod yn dirwyn i ben.

Yn 1999 roedd Llafur yn dal 34 o'r 40 sedd seneddol yng Nghymru ac yn rheoli 15 o'r 22 o gynghorau.

Er gwaetha'r elfen o bleidleisio cyfrannol a'r ffrae fewnol ynghylch yr arweinyddiaeth doedd bron neb o fewn Llafur Cymru yn ofni y gallai'r blaid fethu sicrhau mwyafrif yn etholiad y cynulliad.

Cadarnleoedd

Y cyfan oedd angen oedd cadw gafael ar yr etholaethau Llafur- a phe bai ambell i un yn cael ei cholli fe fyddai 'na ddigon o aelodau rhestr i sicrhau mwyafrif.

Roedd hynny'n freuddwyd gwrach.

Cafodd Llafur clatshien ddifrifol gan ennill 27 o etholaethau a dim ond un sedd ranbarth.

Yn waeth na hynny nid y seddi ymylol traddodiadol oedd wedi eu colli ond rhai o gadarnleoedd y blaid fel Llanelli ac Islwyn.

Yng ngeiriau un aelod Llafur blaenllaw "pa fath o etholiad yw hwn- lle mae'r blaid yn cadw Gogledd Caerdydd ond yn colli'r Rhondda?"

Hwn oedd perfformiad gwaetha'r blaid yn nhermau'r bleidlais boblogaidd ers y 1930au.

Enillodd Llafur 37.6% o'r bleidlais etholaethol o gymharu â 54.7% yn yr etholiad cyffredinol dwy flynedd yn gynt.

Cwch achub

Os oedd etholiad 1999 yn drychineb i Lafur roedd yn drawsnewidiol i Blaid Cymru gyda'i phleidlais yn treblu.

Am y tro cyntaf yn ei hanes daeth Plaid Cymru yn ail mewn etholiad cenedlaethol yn nhermau ei chanran o'r bleidlais a'i nifer o seddi.

Roedd y cynulliad hefyd yn gwch achub i Geidwadwyr Cymru.

Gyda'r blaid wedi colli pob sedd seneddol yng Nghymru a bron wedi diflannu o'r siambrau cyngor roedd ennill wyth sedd rhanbarth ac un sedd etholaeth yn cynnig llygedyn o obaith ar gyfer y dyfodol.

Cyrfi pleidleisiau
Yn etholiad y cynulliad 2007 cwympodd y bleidlais Lafur i 32.2%

Yn eironig roedd plaid fu'n wrthwynebus i gynrychiolaeth gyfrannol wedi elwa o'r system tra bod cefnogwyr mwyaf pybyr y gyfundrefn, y Democratiaid Rhyddfrydol, wedi methu manteisio arni.

Y cwestiwn mawr ar y pryd oedd ai eithriad oedd 1999?

Am gyfnod roedd hi'n ymddangos y gallai hynny fod yn wir.

Llwyddodd y Blaid Lafur i ddal ei thir yn etholiad cyffredinol 2001 ac adennill ei chadarnleoedd yn etholiad cynulliad 2003.

Ond ers hynny mae sefyllfa'r blaid wedi dirywio'n arw.

Yn etholiad y cynulliad yn 2007 cwympodd y bleidlais Lafur i 32.2% o'r bleidlais etholaethol. Ar ôl etholiadau lleol 2008 dim ond dau gyngor oedd â mwyafrif Llafur.

Ffenomena dros dro yw peth o'r cwymp yn y bleidlais- tebyg i'r hyn ddigwyddodd yn etholiad cyffredinol 1983 - ond mae rhan ohono hefyd yn adlewyrchiad o newid cymdeithasol ac economaidd, ac yn fwyaf arbennig tranc y diwydiannau trymion traddodiadol.

Mae datganoli wedi galluogi'r pleidiau eraill i ddatblygu trefniadaeth broffesiynol i fanteisio ar y gwendid hwnnw.

Dyw goruchafiaeth y Blaid Lafur Cymreig bellach ond yn bodoli yn Nhŷ'r Cyffredin.

Mae'n debyg bydd Llafur Cymru yn wynebu y prawf pwysicaf yn ei hanes yn yr etholiad cyffredinol sydd i'w gynnal cyn Mehefin 2010.



Chwiliwch yn Gymraeg


HEFYD
Cynulliad yn dathlu pen-blwydd
06 Mai 09 |  Newyddion
Llafur: 'Angen cadw'r ffydd '
25 Ebr 09 |  Newyddion
Dewisiadau anodd yn wynebu Llafur
04 Mai 07 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific