British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Mercher, 15 Ebrill 2009, 05:49 GMT 06:49 UK
'Y stadiwm yn fyddarol ddistaw'

Dylan Jones
Dylan Jones
Yn cofio'r diwrnod pan gafodd 96 o gefnogwyr Lerpwl eu lladd

Golygfa o stadiwm Hillsborough
Cafodd 96 o bobl eu lladd yn y drychineb

Prynhawn da, croeso nôl. Roedd yn bleser cael eich croesawu yma'r llynedd i gystadlu yn rownd gynderfynol Cwpan yr FA.

Roeddwn wrth fy modd yn clywed y newyddion y byddech yn dychwelyd yma eleni ...

Gobeithio y bydd hi'n gêm dda, gofiadwy a fydd yn cael ei chwarae yng ngwir ysbryd y gystadleuaeth.

Geiriau cadeirydd Sheffield Wednesday, H E McGee, ar dudalen gyntaf rhaglen y gêm yn rownd gynderfynol Cwpan yr FA, Lerpwl a Nottingham Forest ar Ebrill 15, 1989.

Wedi i'r ddau glwb wynebu ei gilydd ar yr un cae yn yr un rownd o'r gystadleuaeth y flwyddyn flaenorol, fe aeth miloedd i Dde Swydd Efrog i'r "stadiwm perffaith" ar ddiwrnod godidog o wanwyn.

Mwy cyffrous

Wrth deithio dros y Pennines y bore hwnnw roeddwn i'n teimlo'n fwy cyffrous nag arfer o gael mynd i sylwebu ar gêm.

Hon oedd gêm bwysica fy mywyd.

Ychydig a wyddwn i beth fyddai dylanwad y gêm ar fy ngyrfa i wedyn.

Ar y pryd roeddwn yn athro Hanes a Gwleidyddiaeth yn Ysgol Glan Clwyd, Llanelwy, ac yn ffeirio fy llyfr marcio am y Rothman's Year Book bob penwythnos i fod yn sylwebydd radio.

20 MLYNEDD O GOFIO
Cofeb Hillsborough
Bydd trafnidiaeth gyhoeddus Lerpwl yn dod i stop ddydd Mercher, am 3.06pm am ddau funud i gofio'r rhai fu farw

Mi fyddwn i wastad yn cychwyn i gemau mewn da bryd i osgoi tagfeydd traffig ac ati.

A chan y byddai'n rhaid i mi deithio i Hillsborough o'r un cyfeiriad â selogion y Kop y diwrnod hwnnw doedd dim amdani ond cychwyn yn gynt nag arfer.

Ers wythnos roeddwn i'n gwneud fy ngwaith cartre yn drylwyr, ac wrth deithio i'r dwyrain ar hyd yr M62 roeddwn i fel petai yn paratoi ar gyfer prawf hanes unwaith eto.

"Sawl gwaith mae Lerpwl wedi chwarae yn rownd gynderfynol Cwpan yr FA?" - "Un ar bymtheg." "Forest ?" "Deg, a'r tair ers y rhyfel i gyd wedi cael eu cynnal yn Hillsborough." "Cofia nad ydi Clough erioed wedi ennill y cwpan fel chwaraewr na rheolwr."

Yn wag

Am chwarter i dri ar y pnawn Sadwrn rwy'n cofio sylwi ar y teras lle oedd cefnogwyr Lerpwl yn sefyll, y tu ôl i'r gôl i'r chwith o'r pwynt sylwebu.

Roedd rhan ohono yn wag. Erbyn heddiw mae pawb yn gwybod pam. Ond feddylies i fawr mwy am y peth ar y pryd.

Er hynny, rwy'n cofio synnu gweld mai cefnogwyr Forest oedd yn sefyll ar y Kop anferth. Oni fyddai wedi bod yn well gadael i ddilynwyr Lerpwl fynd i'r teras hwnnw o gofio bod gan y cochion lawer mwy o gefnogwyr na'u gwrthwynebwyr?

Anghofia i fyth fodd bynnag wynebau dau fachgen bach ddaeth i loc y wasg o'r Leppings Lane i chwilio am eu tadau ... y stadiwm erbyn hynny yn hollol wag ac yn fyddarol ddistaw ... sgarffiau Lerpwl am eu garddyrnau, ofn yn eu dagrau ac mewn acen Scows yn gofyn am help
Dylan Jones

Byddai, wrth gwrs, ond y frwydr oedd ar fin digwydd ar y cae oedd yn denu sylw pawb yng nghanol yr awyrgylch drydanol a'r sŵn byddarol - nid rhyw wleidyddiaeth ddibwys ynglŷn â lle oedd pobol yn cael sefyll. Doeddwn innau ddim yn eithriad.

Fe ddechreuodd y ddau dîm ar dân er mwyn ceisio cyrraedd Wembley. Oni ddywedodd y Brenin Shankly rywdro fod pêl-droed yn bwysicach na bywyd?

Felly roedd hi'n ymddangos yn ystod y munudau cyntaf o leia.

A phan darodd Peter Beardsley y trawst i Lerpwl "gyda tharan o ergyd" o flaen y Kop wedi chwe munud roedd pethau'n argoeli'n dda.

Fyddwn i ddim yn brin o rywbeth i'w ddweud yn fy adroddiad cyntaf i wrandawyr Radio Cymru.

Gwir y gair, yn enwedig pan ddechreuodd rhai o gefnogwyr Lerpwl ddringo dros y ffens i fynd ar y cae.

Fy ymateb cyntaf i a'm cyd sylwebwyr oedd "hwliganiaeth".

Ar ddiwedd yr 1980au roedd y clefyd yn dal yn rhan annatod o'r byd pêl-droed a doedd dim rheswm i feddwl yn wahanol yn Hillsborough.

Buan y sylweddolwyd fod ein hymateb cyntaf wedi bod yn gwbwl fyrbwyll.

Darlledu'r newydd

O fewn eiliadau i ergyd Beardsley, gwelais gefnogwyr hen ac ifanc yn gorwedd yn llonydd ar y cae, cefnogwyr eraill yn ymdrechu i'w dadebru. Dynion yn rhedeg yn orffwyll yn erfyn am help, a phlismyn yn sefyll yn syfrdan.

O'r funud honno cafodd fy "ystadegau gwerthfawr" eu disodli gan ystadegau o fath gwahanol.

Daeth y newyddion erchyll i loc y wasg yn y prif eisteddle fod tri o leia wedi marw.

Gofynnais i fy nghynhyrchydd yng Nghaerdydd beth y dylwn i ei ddweud. Ei ateb oedd "os ydi'r ffigyrau yn cael eu cadarnhau, rhaid i ti eu darlledu."

Anfield
Roedd Lerpwl wedi wynebu Nottingham Forest ar yr un cae yn 1988

Felly i gyfeiliant seiren ambiwlans dyna'n union wnes i - gan gofio fod yna berthnasau a chyfeillion gwrandawyr yn bresennol yn y gêm.

Roedd rhaid bod yn sensitif ac yn ddoeth heb greu panig diangen, a hynny heb unrhyw hyfforddiant newyddiadurol.

Fe gynyddodd nifer y meirw yn gyson drwy gydol y prynhawn ac mae llawer wedi gofyn i mi ers hynny ba mor anodd oedd darlledu.

A bod yn onest, doeddwn i ddim yn teimlo'n rhy emosiynol.

O'r prif eisteddle roedd y cyfan fel pe bai yn digwydd ar sgrîn deledu o'm blaen a finnau yn darlledu o'r tu allan rywsut.

Ond gyda chewri caled fel Jack Charlton a Lawrie McMenemy a dagrau yn eu llygaid wrth fy ymyl, doedd dim posib datgysylltu fy hun yn llwyr o'r emosiwn.

Pan gyhoeddwyd ar yr uchelseinydd na fyddai'r gêm yn parhau, does gen i ddim cof o'r stadiwm yn gwagio nac am faint o amser y bum yn darlledu.

Gosod blodau

Anghofia i fyth fodd bynnag wynebau dau fachgen bach ddaeth i loc y wasg o'r Leppings Lane i chwilio am eu tadau, a'r stadiwm erbyn hynny yn hollol wag ac yn fyddarol ddistaw. Sgarffiau Lerpwl am eu garddyrnau, ofn yn eu dagrau ac mewn acen Scows yn gofyn am help.

Does ond gobeithio nad oedd eu rhieni ymysg y 96 fu farw.

Teyrnged Hillsborough
Mae teyrngedau'n cael eu gosod bob blwyddyn i'r meirw

Yna ar ôl rhoi benthyg y ffôn i James Lawton o'r Daily Express a Rogan Taylor o Gymdeithas y Cefnogwyr er mwyn iddyn nhw gael dweud wrth eu gwragedd eu bod yn ddiogel, gyrrais draw i'r gynhadledd newyddion ym Mhencadlys Heddlu De Swydd Efrog yng nghanol Sheffield.

Roedd y lle yn berwi o newyddiadurwyr. Pawb am gael gwybod faint a pham. Mi gawson ni ateb brawychus i'r cynta, rydym yn dal i ddisgwyl am ateb boddhaol i'r ail.

Ynghyd â'r miloedd eraill fe es i Anfield i osod blodau ac i blygu pen ... ond rywsut er fy mod wedi bod yn bresennol yn Hillsborough roeddwn yn dal i deimlo fel pe bawn yn edrych o'r tu allan. Doedd hon ddim yn drychineb i mi yn bersonol.

Wrth i Lannau Mersi alaru mi gefais wahoddiad wedyn i ymuno ag Adran Newyddion y BBC yn llawn amser. Gwahoddiad a dderbyniais.

Heddiw, 20 mlynedd yn ddiweddarach, lle nad oes sôn am derasau yn Hillsborough nac mewn unrhyw prif stadiwm arall yn Lloegr, mae pêl-droed wedi newid yn llwyr.

Mae hi'n gêm ffasiynol a derbyniol. Y tristwch ydi y bu'n rhaid cael trychineb i sbarduno'r newid.

Dywedodd Cadeirydd Sheffield Wednesday, H E McGee, yn rhaglen y dydd ar Ebrill 15, 1989: "Colli gêm mewn rownd gynderfynol ydi'r profiad mwyaf teimladwy mewn pêl-droed."

Choelia i fawr.

Fe fydd cyfle i wrando ar raglen gan Dylan Jones ar Hillsborough i'w chlywed ar BBC Radio Cymru am 6.03pm nos Fercher.

Cliciwch yma i wrando ar y rhaglen



Chwiliwch yn Gymraeg


HEFYD
Plisman Hillsborough yn ddieuog
21 Gorff 00 |  Newyddion
Dim achos arall i heddwas Hillsborough
26 Gorff 00 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific