British Broadcasting Corporation

Safleoedd Eraill BBC

Newyddion Mewn Ieithoedd Erail

Diweddarwyd: Dydd Mawrth, 13 Ionawr 2009, 13:32 GMT
Deddfau llawn: Mesur a phwyso

Vaughan Roderick
Golygydd Materion Cymreig BBC Cymru

Papur Pleidleisio
Y cynulliad yn carlamu at refferendwm?

Pan ddywedodd Llywydd y Cynulliad, Dafydd Elis-Thomas, fod Mesur Llywodraeth Cymru 2006 wedi "setlo'r cwestiwn cyfansoddiadol am genhedlaeth" mae'n debyg ei fod yn gwybod ei fod yn gor-ddweud.

Roedd y mesur yn cyflawni dau beth.

Yn gyntaf, sefydlwyd system oedd yn golygu y gallai'r cynulliad ofyn am bwerau deddfu mewn meysydd penodedig.

Yn ail, lluniwyd mecanwaith i gynnal refferendwm i benderfynu p'un ai y dylai'r cynulliad gael pwerau deddfu llawn yn y meysydd y mae'n gyfrifol amdanyn nhw.

O dan y naill drefn neu'r llall fe fyddai San Steffan yn parhau i ddeddfu mewn meysydd fel y gyfraith droseddol a mewnfudo, meysydd sydd heb eu datganoli.

Mae annhebyg y byddai hyd yn oed wleidydd mor brofiadol 'r llywydd wedi rhagweld y byddai'r cynulliad yn carlamu at refferendwm.

Pwysau

Dechreuodd y galwadau am drydydd refferendwm bron cyn i lofnod y Frenhines ar y ddeddf sychu.

Siambr Senedd Yr Alban
Senedd yr Alban: Mwy o rym

Mae 'na ddau ffactor sydd wedi arwain at y pwysau am refferendwm, y naill yn wleidyddol a'r llall yn deillio o brofiad.

Y ffactor gwleidyddol yw presenoldeb Plaid Cymru yn y llywodraeth.

Yr addewid o refferendwm oedd y wobr ddenodd y cenedlaetholwyr i ymuno llywodraeth Rhodri Morgan yn lle ffurfio clymblaid 'r Ceidwadwyr a'r Democratiaid Rhyddfrydol.

Profiadau aelodau cynulliad wrth geisio am bwerau deddfu cyfyngedig, y broses LCO, yw'r ail ffactor.

Mae 'na sawl gorchymyn cymhwysedd deddfwriaethol yn ymlwybro fel malwod drwy'r system ar hyn o bryd.

Pedair blynedd

Os nad yw'r drefn yn gweithio'n fwy effeithiol, mae'n ymddangos y gallai'r broses gyfan, hynny yw cyhoeddi'r bwriad i ddeddfu i osod mesur ar y llyfr statud, gymryd tymor cynulliad cyfan, pedair blynedd. I sawl Aelod Cynulliad mae hynny'n annerbyniol.

Er mwyn cynnal refferendwm rhaid i 40 Aelod Cynulliad bleidleisio o blaid.

Yn dechnegol, gallai Ysgrifennydd Cymru neu'r Senedd rwystro'r broses ond mae'n anodd dychmygu'r fath sefyllfa.

Does dim dwywaith bod ymhell dros 40 o'r aelodau ym Mae Caerdydd yn dymuno gweld pleidlais yn cael ei chynnal - ond dim ond os oes 'na rywfaint o sicrwydd y bydd y canlyniad yn gadarnhaol.

Fe fyddai cynnal refferendwm a'i cholli yn hunllefus i gefnogwyr mwy o ddatganoli.

Ond pa fath o system fyddai'n bodoli pe bai refferendwm yn cael ei hennill?

Caeredin

Honnir yn aml y byddai pleidlais Ie yn arwain at "Senedd fel un Yr Alban" yng Nghymru. Mewn gwirionedd dyw hynny ddim yn gywir.

Fe fyddai Caeredin yn parhau'n fwy grymus na Chaerdydd.

Y dathlu: Canlyniad y refferendwm
Dathlu: Y bleidlais o blaid sefydlu cynulliad

Cynulliad Cenedlaethol Cymru fyddai enw'r cynulliad o hyd ac fe fyddai deddfau Cymreig yn rhan o gyfundrefn gyfreithiol Cymru a Lloegr.

Mae Senedd Yr Alban, ar y llaw arall, gyda'i chyfundrefn gyfreithiol annibynnol yn gallu cyflwyno deddfau llawer mwy eang a grymus.

Ac mae hi hefyd yn ddigon posib y bydd Holyrood ei hun wedi sicrhau pwerau ychwanegol erbyn i'r cynulliad ar ei newydd wedd gael ei sefydlu.

Mwy pwerus

Serch hynny, fe fyddai ffurf newydd y cynulliad yn llawer mwy pwerus na'r un presennol ac mae hynny'n codi cwestiwn y mae'r gwleidyddion yn awyddus i'w osgoi.

Mae 'na amheuon am allu'r 60 Aelod Cynulliad i gyflawni eu dyletswyddau presennol.

Yn Siambr y Senedd ym Mae Caerdydd mae 'na le i 20 o seddi ychwanegol ac, yn breifat, barn y rhan fwyaf o'r aelodau yw y byddai angen llenwi y seddi hynny er mwyn gallu deddfu'n effeithiol.

Mae'n annhebyg y byddai etholwyr Cymru yn cefnogi hynny hyd yn oed os oedd y nifer o Aelodau Seneddol Cymreig yn cael ei lleihau yr un pryd.

Chwiliwch yn Gymraeg


HEFYD
Confensiwn: Y cam nesaf
12 Ion 09 |  Newyddion
O Gilmeri i'r Bae
14 Gorff 08 |  Newyddion
Confensiwn: Holi ac ateb
14 Gorff 08 |  Newyddion
Confensiwn: Enwi'r aelodau
04 Gorff 08 |  Newyddion
ASau yn 'tanseilio' cytundeb
11 Maw 08 |  Newyddion
Senedd i Gymru: '49% o blaid'
28 Chwef 08 |  Newyddion
Pwerau deddfu: Adrodd yn 2009
22 Tach 07 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific