BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Llun, 30 Gorffennaf 2007, 19:17 GMT 20:17 UK
Teitl cerdd sy'n deyrnged addas
Ellis Roberts
BBC Cymru

Hedd Wyn
Cafodd Hedd Wyn ei ladd ar Orffennaf 31 1917

Mae'n ddiwrnod gwlyb a di-galon a'r cerrig beddi'n sgleinio ym mynwent Artillery Wood ger Ypres yng Ngwlad Belg.

Y lawnt wedi'i thorri'n gymen a gwynder y cerrig yn dangos l graen wrth gynnal a chadw gorweddle cannoedd o filwyr syrthiodd yn Y Rhyfel Mawr.

Yn eu plith mae Ellis Humphrey Evans o Drawsfynydd.

Er nad ydi ei fedd fymryn yn wahanol i'r gweddill ar yr olwg gyntaf - mae mwy o groesau bychain ar y gwaelod a'r pabi coch ychydig yn fwy amlwg. Ar droed y garreg mae'r geiriau "Y Prifardd Hedd Wyn".

Cafodd ei ladd ddiwrnod olaf Gorffennaf 1917 ar l syrthio ym mrwydyr Cefn Pilkem, ychydig filltiroedd o Ypres.

Pe bai wedi byw ychydig wythnosau'n hwy byddai wedi cael ei gadeirio yn Eisteddfod Genedlaethol Penbedw - am ei awdl "Yr Arwr."

Efallai bod teitl y gerdd yn deyrnged addas i'r awdur.

Sylwais yn syth ar nifer helaeth y cofnodion Cymraeg yn llyfr yr ymwelwyr.

Munud o dawelwch

Mae llawer o Gymry'n dewis dod yma i goffu Hedd Wyn bob blwyddyn - ac roedd nodyn Cymraeg ger y bedd.

Ond mae Ellis Evans yn un o nifer helaeth o filwyr o Gymru sy'n gorwedd yn y fynwent hon.

Dim ond 30 oedd y bardd o Drawsfynydd pan fu farw - roedd amryw o'i gyfoedion yn iau o lawer. Beth fydden nhw wedi'i gyflawni yn eu hamrywiol feysydd pe baen nhw wedi byw.

Bedd Hedd Wyn
Mae miloedd o Gymry yn ymweld bedd Hedd Wyn bob blwyddyn

Roeddwn i'n rhan o griw bychan, o Gymry a Belgiaid ddaeth i fynwent Artillery Wood y diwrnod hwnnw a chawsom funud o dawelwch.

Roedd y profiad hwnnw'n wahanol iawn i brysurdeb y fflimio fu'n nodweddu'r ymweliad.

Un o'r ymwelwyr cyson bedd Hedd Wyn - a'm tywysydd i - oedd Alwyn Jones Parry o Landrillo ger Corwen.

"Dwi'n meddwl y dylai'r milwyr i gyd gael eu coffu.

"Oherwydd i bob un sydd wedi cael ei ladd - mae rhywun ... teulu, ffrindiau - mae'n bwysig iawn iddyn nhw.

"Wrth gwrs, mae cyfraniad Hedd Wyn yn fawr, a 'dan ni'n gwerthfawrogi hynny.

"'Dan ni wedi colli yn yr ardal yma - cenhedlaeth - 'dan ni wedi colli rhywbeth allai fod wedi bod yn dda."

Er fy mod i'n hy yn mentro, ceisiais innau fynegi fy nheimladau ar ffurf cerdd.

    Llwm ein hoen lle mae'n huno - a daw awr
    Coffadwriaeth iddo;
    I un graen, er dan y gro,
    Hedd Wyn sy'n haeddu honno.

    Ein diben, coffau am ennyd - awdlwr
    Byrhoedlog ei fywyd;
    'Fanno, ei weld am funud
    Yn ei fedd, a ninnau'n fud.

    'i holl ynni, hwn fu lluniwr - harddwch,
    A hyrddiwyd o ddwndwr
    Blin ei daith, yn gampwaith gŵr,
    Yr orau, cerdd yr Arwr.




HEFYD
Pan gyrhaeddodd y Gadair Ddu
31 Gorff 07 |  Newyddion
Teulu'n coffu arwr rhyfel
31 Gorff 07 |  Newyddion
Gwyl i ddathlu bywyd Hedd Wyn
04 Rhag 06 |  Newyddion
Plac i nodi ffilmio Hedd Wyn
15 Ebr 05 |  Newyddion
Clasuron ffilm ar DVD
26 Hyd 05 |  Newyddion
Canolfan i adrodd hanes ardal
30 Maw 04 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^