BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Mercher, 11 Ebrill 2007, 06:03 GMT 07:03 UK
Carchar: 'Prifysgol chwyldro'
Actorion drama Frongoch
Frongoch: Mae'r ddrama wedi arwain at raglen ddogfen

Mae rhaglen ddogfen am Wyddelod mewn carchar yng Nghymru yn cael ei darlledu ar deledu Iwerddon nos Fercher.

Cyd-gynhyrchiad yw'r rhaglen rhwng cwmni teledu Cymreig Cwmni Da a chwmni teledu Gwyddelig Midas.

Bydd y rhaglen Gymraeg ar S4C yn yr Hydref.

Mae'r rhaglen am y Gwyddelod gafodd eu cadw yn Frongoch ger y Bala am chwe mis yn 1916 ac yn cyfeirio at ddyddiaduron a llythyron.

"Prifysgol chwyldro"

Wedi Gwrthryfel y Pasg yn Iwerddon yn 1916 cafodd bron 2,000 o Wyddelod, gan gynnwys Michael Collins, eu carcharu yn Frongoch.

Yno fe gynllunion nhw ar gyfer y dyfodol - a dyna pam y mae rhai wedi dweud fod Frongoch yn "brifysgol chwyldro."

Cynhyrchydd y rhaglen Gymraeg yw Ifor ap Glyn, cydawdur y ddrama dairieithog am wersyll Fron-goch fu ar daith yn Iwerddon a Chymru ac ar y cyfandir yn 2005.

Dywedodd fod y rhaglen yn canolbwyntio ar hanes tri o'r carcharorion - Michael Collins, Seamus O Maoileoin a Joe Stanley.

Brawdgarwch

Bu'r tri'n gwrthdaro gyda'r awdurdodau drwy geisio hawlio statws carcharorion rhyfel ac yn y carchar llwyddodd Collins i greu brawdgarwch ymhlith ei gyd-Wyddelod er bod llawer ohonyn nhw heb brofiad o unrhyw weithgarwch chwyldroadol.

"Deilliodd y rhaglen o'r gwaith gwnes i ar y ddrama ac fe welais i fod 'na fwy o stori i'w hadrodd," meddai.

"Ond mae methodoleg y rhaglen yn fwy hanesyddol yn amlwg - ac mae'n ymgais i adrodd y stori yng ngeiriau'r sawl oedd yna."

Cofeb Frongoch
Cafodd bron 2,000 o Wyddelod eu carcharu yn Frongoch.
Roedd Collins yn berson mor enwog, meddai, ac O Maoileoin wedi gadael y cofnod mwyaf cyflawn yn yr iaith Wyddeleg.

"Roedd Joe Stanley wedyn yn dipyn o wiwer ac wedi gadael i'w feibion a'i wyrion gasgliad hynod o ddogfennau ac yn y blaen o'i gyfnod yn Frongoch - gan roi modd i ni ddod wyneb yn wyneb â'r hanes go iawn."

Cymeriadau Cymreig

Mae cymeriadau Cymraeg a Chymreig yn cael sylw yn y rhaglen.

Un ohonyn nhw yw'r Dr David Peters, sef meddyg y gwersyll a fu'n gymeriad canolog yn y ddrama.

Y llall yw Joni Roberts - bachgen ifanc fu'n gweithio yn y cantîn yn y gwersyll.

Gor-wyr Joe Stanley, Trevor Stanley, sy'n actio rhan ei hen-dad-cu yn y rhaglen.

Dywedodd Ifor ap Glyn eu bod nhw'n castio rhannau ar gyfer y rhaglen pan ofynnodd gor-?yr Joe Stanley a allai bortreadu ei dad-cu.

"Roedd wedi bod yn actio yn yr ysgol ac yn y blaen a meddylion ni 'pwy well ynte?'"

Mae'r rhaglen Frongoch - Coláiste na Réabhlóide ar sianel TG4 am 9.30pm.




HEFYD
Hanes 'prifysgol chwyldro'
19 Ebr 05 |  Newyddion
Drama'r Gwyddelod yng Nghymru
19 Maw 05 |  Newyddion
Cofio Gwyddelod Frongoch
29 Meh 02 |  Newyddion

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^