BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Llun, 2 Ebrill 2007, 13:47 GMT 14:47 UK
Morgan: Gosod stondin sosialaeth
John Stevenson
Gohebydd Gwleidyddol BBC Cymru

Rhodri Morgan
Dyma fydd etholiad olaf Rhodri Morgan fel arweinydd

Unwaith roedd yna Thatcheriaeth, yna daeth Blairiaeth. Nawr mae dyn yn gofyn a oes yna ffenomenon wleidyddol Gymreig o'r enw Morganiaeth?

Mae Rhodri Morgan ei hun wedi gwadu iddo fathu unrhyw beth sy'n ymdebygu i ideoleg wleidyddol neilltuol.

Set neilltuol o bolisau i ateb anghenion Cymru, do, yn sicr. Teithiau bws am ddim - do. Nofio am ddim - do. Ac o Ebrill 1 eleni presgripsiynau am ddim hefyd.

Yn amlwg, does dim yn rhy dda i'r gweithwyr!

Dywed Rhodri Morgan iddo roi dŵr clir coch rhyngddo Tony Blair, trwy ddatblygu agenda polisi neilltuol Llafur Cymru. Ei ladd phluen?

Yn hwyr y llynedd, dywedodd Rhodri Morgan wrth gynulleidfa yn Abertawe mai Llafur Newydd oedd "y prosiect etholiadol mwyaf llwyddiannus yn hanes y blaid."

RHODRI MORGAN
Geni: 1939
Etholwyd: AS Gorllewin Caerdydd 1987-2001; AC Gorllewin Caerdydd ers 1999; Prif Weinidog ers 2000
Dyfyniad: "Ydi hwyaden ungoes yn nofio mewn cylchoedd?" (pan ofynnwyd a fyddai'n sefyll i arwain Plaid Lafur Cymru)

Ond awgrymodd ei fod yn "gynnyrch ei gyfnod ei hun, 1994 i 2007, ac o'i amgylchiadau'i hun. Mae amser yn symud yn ei flaen, ac amgylchiadau'n newid."

Yn sicr cafodd araith Rhodri Morgan, o dan y teitl sosialaeth yr 21ain ganrif, ei gweld fel ymgais i'w ymbellhau ei hun a'r Blaid Lafur yng Nghymru oddi wrth amhoblogrwydd cynyddol Tony Blair.

Ond cyn etholiad y Cynulliad yn 2003, gwnaeth doriad tebyg gyda'r blaid Brydeinig gydag araith yn cyferbynnu Llafur Cymru gyda diwygiadau Llafur Newydd ym meysydd iechyd ac addysg, a yrrir gan ofynion y farchnad.

Yn Abertawe dywedodd Prif Weinidog Cymru bod angen i Lafur Cymru adnewyddu ei ffordd o feddwl er mwyn wynebu'r sialensiau newydd yng ngwleidyddiaeth, a gosododd 10 pwynt yn ffocws iddyn nhw.

Ymbellhau

Yn eu plith roedd mwy o bwyslais ar arwahanrwydd Cymru oddi wrth weddill y Deyrnas Unedig a dywedodd Mr Morgan: "Mae angen i ni fynegi'r ymochredd sy'n bodoli rhwng y materion sy'n ysgogi pobl a'r wleidyddiaeth rydym ni'n ei chynrychioli."

Ychwanegodd: "Mewn cyfnod o globaleiddio mae ein hamgylchedd daearyddol yma yng Nghymru, ein hasedau diwylliannol a'n hiaith i gyd yn cynrychioli ffyrdd o sicrhau'r synnwyr hwnnw o arwahanrwydd a hunaniaeth, sy'n cynnig angor hanfodol mewn cyfnod o newid cyflym.

"Gystal ag yr ydym ni'n ei wneud, mae'n ymddangos yn gwbl amlwg i mi y dylai creu cyfoeth a'i ddosrannu fod yn gyd-flaenoriaethau i sosialaeth yr 21ain ganrif."

Ond pam bod Rhodri Morgan wedi teimlo'r angen yn y lle cyntaf i ymbellhau oddi wrth bolisau a roddwyd ar waith yn Lloegr gan yr arweinydd mwyaf poblogaidd, ar ystyr etholiadol yn sicr, a fu gan y Blaid Lafur erioed?

A yw Rhodri Morgan wedi gwneud cymod gwleidyddol gyda Blairiaeth er mwyn dilyn ei drywydd ei hunan? Neu a oedd gan Tony Blair faterion mwy brys yn ei wynebu, a'i fod wedi gadael i Rhodri Morgan fwrw iddi?

Nyth cacwn

A benderfynodd Stryd Downing o'r diwedd bod yr ymgyrch i roi stop ar Rhodri 'nl yn 1999 wedi bod yn wastraff ar amser? Bobol bach, mae pethau'n newid ac os yw wythnos yn amser hir mewn gwleidyddiaeth, mae 9 mlynedd bron yn dragwyddoldeb!

Wrth siarad yng nghynhadledd diweddar Llafur yn Llandudno, roedd Tony Blair ei hun yn annog etholwyr Cymru yn daer i bleidleisio ar Fai 3 dros y dyn yr oedd ef wedi ceisio'i rwystro rhag dod yn Brif Weinidog Cymru.

Yn enwog fel y gwleidydd Cymreig mwyaf tebygol o wneud caff gwag, faint o weithiau yr ydyn ni wedi clywed ar hyd y blynyddoedd, ar l un o ymrysonau mwyaf ymdroellog Rhodri Morgan gyda Saesneg clir, un o'i gyd-aelodau'n wfftio'r cyfan gan ddweud "dyna Rhodri".

Rhodri Morgan yn hybu Cymru dramor
Rhodri Morgan: Wyneb yn y dorf

Mae agwedd mwy anuniongred Rhodri Morgan tuag at lywodraeth wedi ysgogi rhywfaint o ymateb anffafriol a hynod feirniadol gan ei wrthwynebwyr gwleidyddol yn y gorffennol. Tynnodd nyth cacwn i'w ben gan yr wrthblaid ar l iddo awgrymu y gallai newid yn yr hinsawdd fod o fudd pe bai'n golygu bod gan Gymru hinsawdd debyg i Sbaen.

Mae wedi rhagori arno'i hun drwy ennill dwy wobr "Foot in Mouth" am ei ffordd astrus gyda geiriau (pwy sy'n cofio'r un am yr hwyaden ungoes?) ac ar ddau achlysur mae wedi'i gyhuddo o gyrraedd yn hwyr ar gyfer digwyddiadau gyda'r Frenhines.

"Crwtyn bach o Gymro" efallai. Neil Kinnock heb y sglein?

Ond faint o sylwedd sydd yna mewn gwirionedd i ddelwedd Rhodri Morgan, delwedd a gynlluniwyd yn ofalus: y dyn sy'n ymfalcho ei fod yn un o'r bobl, yn gweithio dros y bobl. Rhodri heb y sbin.

Cafodd y Gwir Anrhydeddus Rhodri Morgan ei eni yng Nghaerdydd yn 1939, yn fab i ysgolhaig blaenllaw ar yr iaith Gymraeg.

Cafodd y Rhodri Morgan ifanc ei addysg yn Rhydychen cyn mynd yn ei flaen i Harvard, cyn gweithio yn y sector cyhoeddus (beth ddywedodd Rhodri Morgan yn ddiweddar am David Cameron - nad oedd erioed wedi cael swydd go iawn?)

Diseremoni

Rhodri Morgan oedd Swyddog Datblygu Diwydiannol yr hen Gyngor Sir De Morgannwg ac yna Pennaeth Swyddfa'r Gymuned Ewropeaidd yng Nghymru o 1980-87.

Dechreuodd ei gysylltiad gyda Gorllewin Caerdydd yn 1987 pan olynodd George Thomas fel Aelod Seneddol yr etholaeth. Dyddiau'r cŵn oedd y rhain i Lafur wrth i Rhodri Morgan, a chynifer o wleidyddion Llafur talentog o'i genhedlaeth, lesgu ar feinciau'r wrthblaid yn Nhŷ'r Cyffredin.

Dyma'r cyfnod, wedi'r cyfan, pan oedd Margaret Thatcher ar ei mwyaf mawreddog. Daeth Morgan yn llefarydd ar y fainc flaen i Lafur, ar Ynni, ac yna Materion Cymreig.

Pan ysgubwyd Llafur i rym o'r diwedd yn 1997 o dan Tony Blair, cafodd Rhodri Morgan ei ollwng yn ddiseremoni o'i swydd fel is-lefarydd ar Faterion Cymreig. Go brin fod ei swydd nesaf fel Cadeirydd Pwyllgor Gweinyddiaeth Gyhoeddus Tŷ'r Cyffredin fawr o gysur iddo, er iddo lywyddu fel cadeirydd y pwyllgor dros ymchwiliad enfawr i weithredu darpar Fesur Rhyddid Gwybodaeth Llafur.

Ta waeth, daliodd ati yn y rl honno tan 1999 pan gafodd ei ethol i Gynulliad Cenedlaethol newydd Cymru.

Ar l i Ron Davies "fynd am dro" ar gomin Clapham, ac er gwaethaf ymdrechion glew sbin-feistri Stryd Downing a rhai o bwysigion yr undebau yng Nghymru, daeth yn arweinydd Llafur yng Nghymru ac yn Brif Weinidog Cymru yn Llywodraeth Cynulliad Cymru.

Ymhlith ei ddiddordebau mae'n enwi chwaraeon, athletau, a gwylio bywyd gwyllt y mr: efallai bod hynny'n egluro cyfatebiaeth yr hwyaden ungoes!

Llwyddiannau

Sut fydd etholwyr Cymru, neu bod yn fwy cywir, y rhai sy'n trafferthu pleidleisio ar Fai 3, yn barnu Rhodri Morgan?

Grawnwin surion ym marn rhai, gan na lwyddodd ei hun i ddod yn Brif Weinidog Cymru, ond collfarnu pawb a wna Ron Davies wrth drafod y Cynulliad Cenedlaethol.

Mewn cyfweliad diweddar yn y cylchgrawn Parliamentary Monitor, dywedodd Ron Davies: "Bydd calon drom gan unrhyw un sy'n rhoi buddiannau pobl Gymru yn gyntaf, ac sy'n ymroddedig tuag at ddatganoli, ac sydd am weld y cynulliad yn llwyddo, o weld ei danberfformiad.

"Mae cynifer o sialensau yng Nghymru ac mae llywodraeth y cynulliad yn methu 'u hwynebu ac mae'r gwrthbleidiau yn methu 'u dal nhw'n atebol am y methiant hwnnw."

Heb os, llwyddiant mwyaf Rhodri Morgan oedd buddugoliaeth etholiadol Llafur yn yr etholiad Cynulliad Cyntaf.

Wyth mlynedd wedi'r digwyddiadau hynny, mae'n hawdd anghofio'r rhyferthwy gwleidyddol i Lafur Cymru yn y dyddiau, yr wythnosau a'r misoedd wedi "moment wan" Ron Davies.

Do, fe wnaeth Llafur yn wael yn etholiadau'r Cynulliad yn 1999, ond fel y dywedodd Dr Johnson am y ci a gerddai ar ei goesau l, "nid y ffaith ei fod yn gwneud yn wael sy'n cyfrif, ond yn hytrach y ffaith ei fod yn gallu gwneud o gwbl".

Yn debyg i John Major yn sgil ymddiswyddiad Margaret Thatcher, Rhodri Morgan oedd ased mwyaf gwerthadwy ei blaid yn yr etholiad a ddilynodd a llwyddodd hefyd i gadw ei blaid dolciog ynghyd.

Byddai Llafur wedi gwneud yn llawer gwaeth heb Rhodri Morgan yn 1999.

Ond a oedd Rhodri Morgan hefyd yn "gynnyrch o'i gyfnod", a defnyddio'i ddisgrifiad o Tony Blair, yn ei araith yn Abertawe, cyn y Nadolig?

A yw'r amseroedd a'r amgylchiadau nawr wedi newid yn achos Mr Morgan ei hun?

Mae hynny'n fater i'r etholwyr farnu ar Fai 3.




Etholiad Y Cynulliad

CANLYNIADAU'R CYNULLIAD

Plaid Eth. Rhan. +/- Cyf
Ar l cyhoeddi 60 o'r 60 sedd
Llaf 24 2 -4 26
Plaid Cymru 7 8 +3 15
Ceid 5 7 +1 12
DemRh 3 3 0 6
Erill 1 0 0 1
DIWEDDARA

Vaughan Roderick Vaughan Roderick
Sylwadau dyddiol a deifiol am ymgyrch y pleidiau


Cymru Y Canlyniadau
Y manylion yn llawn o bob etholaeth a rhanbarth

CEFNDIR

SEDDI ALLWEDDOL
 
ETHOLAETHAU CYMRU
 

YR ARWEINYDDION
 

CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD
 
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol



Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^