BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Mawrth, 2 Mai 2006, 11:42 GMT 12:42 UK
Cofio newyddiadurwr arwrol
Gareth Jones (Llun drwy garedigrwydd ei deulu)
Ysgrifennodd Gareth Jones am newyn mawr yr Ukrain yn y 1930au

Mae plac wedi cael ei ddadorchuddio ddydd Mawrth i gofio un o newyddiadurwyr Cymru gafodd ei lofruddio.

Yn ystod y 1930au fe geisiodd Gareth Richard Vaughan Jones danlinellu erchyllterau'r hyn oedd yn digwydd wedi newyn dychrynllyd yn yr Ukrain.

Er mwyn diolch am yr hyn y ceisiodd ei wneud mae trigolion yr Ukrain wedi trefnu bod y plac yn cael ei osod yn Yr Hen Goleg yn Aberystwyth lle bu Jones yn fyfyriwr.

Cafodd y plac ei ddadorchuddio yno i gofio gŵr sydd wedi cael ei anghofio am dros 70 mlynedd ac 'arwr yr Ukrain'.

Roedd Jones yn un o'r newyddiadurwyr gorllewinol cyntaf i adrodd am Newyn Mawr 1932-33 yn yr Ukrain, yr Holodomor.

Dysgu'r iaith

Oherwydd dygnwch Stalin i gael ei ffordd gyda'i Fesur Pum Mlynedd o Gyfunoli y bu'r newyn yn yr Ukrain a laddodd rhwng pump a 10 miliwn o boblogaeth y wlad rhwng 1932 a 1933.

Roedd Jones, a fagwyd yn Y Barri, yn benderfynol pan wnaeth ymweld 'r wlad i addysgu'r byd o'r hyn oedd yn digwydd yno.

Dadorchuddio'r plac
Nith Gareth Jones, Margaret Siriol Colley (dde) wnaeth ddadorchuddio'r plac

Roedd ei fam, Annie Gwen Jones, wedi gweithio i deulu John Hughes am dair blynedd yn yr Ukrain ac mae'n debyg bod ei diddordeb yn y wlad a'r iaith wedi ei drosglwyddo i'w mab.

Cafodd Jones ei addysgu yng Ngholeg Prifysgol Cymru Aberystwyth a dysgodd Rwsieg cyn mynd allan i'r Ukrain.

Yno daeth wyneb yn wyneb ac amgylchiadau trychinebus ac yn 1933, ar ei drydydd ymweliad, penderfynodd ysgrifennu cyfres o erthyglau i amlygu'r hyn oedd yn mynd ymlaen yno.

Llofruddio

Cafodd nifer o'i erthyglau, oedd yn datgelu troseddau'r Bolshevik yn erbyn dynoliaeth, eu hatal ac fe gafodd Jones ei ddirmygu a'i wawdio gan ei gydweithwyr a oedd yn gwadu'r hil-laddiad.

Cafodd Jones ei lofruddio yn 1935 mewn amgylchiadau amheus yn l ei deulu ym Mongolia wrth iddo ymchwilio i fwriad Japan i ehangu ei thiriogaeth.

Margaret Siriol Colley
Dywed Dr Colley nad ydi ei theulu wedi anghofio Gareth Jones

Wedi 16 niwrnod yn nwylo'r Chiniaid cafodd ei ladd, ar drothwy ei ben-blwydd yn 30 oed.

"Cafodd Gareth Jones ei anghofio'n bennaf, ag eithrio gan ei deulu, ond mae'n cael ei wneud yn arwr gan bobl yr Ukrain," meddai ei nith Margaret Siriol Colley, oedd yn y seremoni.

Roedd llysgennad yr Ukrain, Ihor Kharchanko, yn bresennol yn y seremoni ddydd Mawrth gydag Esgob yr Ukrain yn arwain gwasanaeth yng nghapel y coleg cyn y dadorchuddio.

Cafodd y gwaith efydd o Gareth Jones wedi cael ei wneud gan Oleh Lesiuk yn Toronto, Canada.

Dywedodd Mr Kharchanko bod Mr Jones yn "ffigwr allweddol y dylai gael ei nodi".

"Dylai gael ei wled fel arwr am yr hyn a wnaeth ac am roi ei fywyd mewn perygl."




CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^