BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Mercher, 15 Mawrth 2006, 07:06 GMT
Hen ffilm yn cofnodi trychineb lofaol
Senghennydd (Llun o'r ffilm)
Mae'r hen ffilm yn cofnodi'r golygfeydd wedi'r drychineb yn Senghennydd

Mae hen ffilm o drychineb glofaol Senghennydd, y credir ei bod y ffilm olaf sydd wedi goroesi o'r digwyddiad, wedi ei rhoi i Archif Genedlaethol Sgrn a Sain Cymru.

Cafodd 439 o ddynion eu lladd yn y drychineb yn Senghennydd ger Caerffili yn 1913.

Dywedodd y golygydd Jim Clark, a ddaeth o hyd i'r ffilm ac a'i defnyddiodd ar gyfer ei raglen ddogfen am Senghennydd yn 1964, ei fod yn falch fod y ffilm yn dychwelyd i Gymru.

Mae copi o'r rhaglen ddogfen hefyd wedi ei llogi i Ganolfan Gymunedol Senghennydd.

"Mae'r archif yn hynod o falch o dderbyn yr hen ffilm a'r darnau sain yn cofnodi un o benodau tywyllaf hanes Cymru yn yr 20fed Ganrif," meddai Llinos Medi Jones o Archif Genedlaethol Sgrn a Sain Cymru.

'Brwydro ymlaen'

"Mae'r archif yn bodoli i amddiffyn a chynnal etifeddiaeth weledol Cymru, mae'r ffilm yn nogfen Clark yn dal enbydrwydd trychineb a'i effeithiau ar y gymuned.

"Mae'n cyfleu'r synnwyr o gymuned yn brwydro ymlaen ac yn raddol newid, ond wedi ei gysgodi gan atgofion 1913.

Mae'r archif yn hynod o falch o dderbyn yr hen ffilm a'r darnau sain yn cofnodi un o benodau tywyllaf hanes Cymru yn yr 20fed Ganrif
Llinos Medi Jones o Archif Genedlaethol Sgrn a Sain Cymru

"Mae digwyddiad Senghennydd yn ymddangos i ni heddiw fel pe bai'n perthyn i oes a fu ond mae'n rhan bwysig o'n hanes fel cenedl," meddai.

Cofnodi mae'r hen ffilm y golygfeydd wedi'r drychineb yn Senghennydd 93 o flynyddoedd yn l.

Mae'r ffilm yn ymddangos mewn rhan o raglen ddogfen a wnaed yn 1964 ac sydd wedi ei rhoi i'r archif gan ei gwneuthurwr, Jim Clark, a enillodd Oscar yn 1984 am ffilm arall.

Fe saethodd Mr Clark ei ffilm sef Senghennydd: Portrait of a Mining Town o ddarnau gwag o riliau ffilm dros ben a ddaeth o hyd iddynt wrth olygu'r comedi Charade yn 1964, oedd yn cynnwys y sr Cary Grant ac Audrey Hepburn.

Llen o fwg

Mae'r ffilm am Senghennydd, a enillodd wobrau ym Mhrydain a Ffrainc, wedi ei lleisio gan y sylwebydd Wynford Vaughan-Thomas.

Doedd Mr Clark ddim wedi gweld y ffilm ers bron i 40 mlynedd cyn iddi gael ei dangos yng ngŵyl Ffresh, Gŵyl Delwedd Symudol Myfyrwyr Cymru, a gafodd ei chynnal yn Aberystwyth fis Chwefror.

Iestyn Hughes , pennaeth yr Archif, Jim Clark ar hanesydd ffilm Dave Berry.
Iestyn Hughes , pennaeth yr Archif, Jim Clark ar hanesydd ffilm Dave Berry.

Ar hap a damwain y daeth Mr Clark o hyd i'r lluniau o 1913 a hynny yn ardal Stryd Wardour yn Llundain.

Prynodd Clark y ffilm gan fasnachwr neu gasglwr a chanfod ei fod yn cynnwys delweddau o bobl ger pwll Senghennydd wedi'r drychineb. Mae llen o fwg dros y pwll yn dangos ffyrnigrwydd y ffrwydrad.

"Cyn i mi ffilmio doeddwn i prin wedi clywed am Senghennydd a phan es i yno doeddwn i ddim eisiau gwneud ffilm am y drychineb, ond yn hytrach am y gymuned," meddai Mr Clark, a anwyd yn Sir Lincoln.

Gosododd yr hen ffilm y daeth o hyd iddo ar ddechrau ei raglen ef i roi'r cyfan mewn cyd-destun ac i ddarparu rhagarweiniad dramatig i'r lluniau dogfen o'r 1960au.

Fe saethodd ei raglen ddogfen wedi i ffrind iddo, y cyn ŵr busnes o Gaerdydd David Morgan Rees, awgrymu ei fod yn ffilmio yn Senghennydd.

Aeth y ddau ohonyn nhw yno gan dreulio peth amser yn ffilmio ac yn recordio cyfweliadau gyda thrigolion lleol.

Mae Mr Rees hefyd nawr wedi rhoi deunydd sain a gafwyd yn ystod y ffilmio i'r archif.




CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^