BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Iau, 9 Mawrth 2006, 07:05 GMT
Tryweryn: 'Dim angen boddi'r cwm'
Tryweryn
Cafodd pentref Capel Celyn ei foddi er mwyn creu'r argae

Mae rhaglen ddogfen newydd yn datgelu nad oedd angen boddi pentref a chymuned Capel Celyn i greu argae Tryweryn.

Dyna'r canlyniad syfrdanol sy'n cael ei ddatgelu yn rhaglen Drowning a Village cafodd ei darlledu nos Iau ar BBC 2 Cymru a BBC 2W.

Mae'r rhaglen yn datgelu bod hen ddigon o ddŵr gan y ddinas i gyflawni anghenion y ddinas yn 1955.

Am y tro cyntaf mae nifer yn rhannu atgofion a phrofiadau o'r cyfnod cythryblus yma.

Erbyn 2006, 49 miliwn galwyn o ddŵr sy'n cael ei defnyddio gan y ddinas er bod modd tynnu 65 miliwn o Dryweryn, heb sn am o gronfeydd eraill yn Efyrnwy a Rivington.

Perthnasau

Roedd y rhaglen yn edrych yn l ar y cyfnod cythryblus, gan siarad phobl nad ydynt wedi rhannu eu profiadau o'r blaen.

Cynhyrchydd y rhaglen oedd Llion Iwan sydd hefyd yn ddarlithydd mewn newyddiaduraeth ym Mhrifysgol Cymru Bangor.

Disgyblion Ysgol Capel Celyn
Fe gafodd yr ysgol ei chau yng Nghapel Celyn

Roedd ei daid, Gerallt Jones, yn aelod o Bwyllgor Amddiffyn Capel Celyn, ac oherwydd y cysylltiad hwnnw y cafodd ei sbarduno i lunio'r rhaglen.

"Rown i'n meddwl mod i'n gwybod popeth am y digwyddiad yma, ond roedd holi pobl a fu'n byw yn yr ardal yn dod a'r stori yn fyw iawn imi ," meddai Mr Iwan.

"Yna roedd yr ymchwil a wnes wedi fy synnu, gan awgrymu'n gryf iawn nad oedd fyth angen boddi'r pentref o gwbl.

"Tydi Lerpwl hyd yn oed heddiw ddim yn defnyddio dŵr Tryweryn i gyd."

Dywedodd bod canfod y lluniau am godi'r fynwent yn yr archifdy yn ysgytwol, ac yn siwr o daro'r ergyd yn galed iawn i'r gwyliwr.

"A wnaethon nhw chwaith ddim ateb y cwestiwn, lle mae'r dŵr 'dros ben' os hoffech ei alw'n hynny, yn mynd heddiw?," ychwanegodd.

Cerddoriaeth

Roedd y rhaglen hefyd yn defnyddio cerddoriaeth a gyfansoddwyd yn arbennig gan un aelod arall o staff Prifysgol Cymru Bangor ac sydd chysylltiadau teuluol gyda Chapel Celyn.

Mae Guto Puw, yn ddarlithydd ac yn gyfansoddwr ac fe gafodd y darn 'Reservoirs' ei gomisiynu gan BBC Radio 3.

Collodd taid Guto, Dan Puw, dir ffermio i'r argae.

Fe gafodd Capel Celyn ei boddi yn 1965 er mwyn cyflenwi dŵr i ddinas Lerpwl.

Cafodd 800 erw o dir, yr ysgol, y llythyrdy, y capel a'r fynwent ei boddi er mwyn creu'r gronfa ddŵr.

Drowning a Village, BBC 2 Cymru a BBC 2W, nos Iau am 1930.


HEFYD:
Boddi pentref: 'Dylid ymddiheuro'
16 Hyd 05 |  Newyddion
Tryweryn: Geiriad ymddiheuriad
12 Hyd 05 |  Newyddion
Ymddiheuro am foddi Tryweryn
11 Hyd 05 |  Newyddion
Cwm Celyn: Y tir a ddiflannodd
04 Medi 05 |  Newyddion
Cofio gweithwyr argae Cwm Elan
21 Gorff 04 |  Newyddion
Canfod trysorau yn llyfrgell BBC
07 Medi 05 |  Newyddion
Tryweryn: Darllen ymddiheuriad
19 Hyd 05 |  Newyddion


CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^