BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Gwener, 22 Ebrill, 2005, 06:06 GMT 07:06 UK
Cymru'n cofio Gwynfor
Chwe llun o Dr Gwynfor Evans - fel bachgen yn Y Barri, Cael ei ethol i San Steffan yn 1966 ac yn 1974, llun ohono ac yn ei gartref yn 2003

Mae Cymru'n talu teyrnged i Gwynfor Evans fu farw yn 92 oed wedi oes o ymroddiad i'r iaith, ei wlad a gwleidyddiaeth.

Bu farw'r dyn ddaeth yn Aelod Seneddol cyntaf Plaid Cymru yn ei gartref ddydd Iau.

Daeth i amlygrwydd fel llywydd Plaid Cymru yn y 1940au, swydd a ddaliodd tan 1981.

Bydd ei angladd yn cael ei gynnal yng Nghapel Seion, Aberystwyth ddydd Mercher.

Ond ei lwyddiant mwyaf efallai oedd ei fuddugoliaeth yn is-etholiad Caerfyrddin yn 1966.

Roedd ei fuddugoliaeth ymhlith y rhai mwyaf syfrdanol erioed yn hanes gwleidyddiaeth Prydain a chafodd sylw gwasg y byd.

Bu'n amlwg iawn yn yr ymgyrch am sianel deledu Gymraeg a bygythiodd newynu hyd at farwolaeth os nad oedd Llywodraeth Margaret Thatcher yn sefydlu sianel.

Roedd yn awdur ac ysgrifennodd yn helaeth ar Hanes Cymru.

'Rhyfeddol'

Cafodd ei eni yn Y Barri ar Fedi 1 1912 ond bu'n byw am ran fwya ei fywyd yn Llangadog, Sir Gaerfyrddin, cyn symud i Bencarreg.

Yn ddyn priod,roedd ganddo saith o blant ac wyrion, wyresau a gor-wyrion.

Bu farw yn ei gartref yn Nalar Wen yng nghwmni ei deulu ar l gwaeledd hir.

"Roedd yn dal i'n caru ni drwy'r cyfan, yn ein cynnal ac yn gefn i ni," meddai un o'i feibion, y Parchedig Guto Prys ap Gwynfor.

"Roedd chariad at ei genedl, y diwylliant a'r iaith, wrth gwrs.

"Ac roedd ganddo gariad at gyd-ddyn. Roedd pobl yn dod o bedwar ban i Dalar Wen ac yn cael croeso bob amser ac roedd yn dwlu arnyn nhw.

"Ond, yn bennaf, yr oedd ei gariad at ei Arglwydd."

Newid map Cymru

Dywedodd Rhys Evans, newyddiadurwr a chofiannydd Gwynfor Evans, fod ei gyfraniad yn "gyfangwbwl ryfeddol a'r cyfraniad yn rhychwantu saith degawd o weithgarwch ym mywyd cyhoeddus Cymru a Phrydain.

Gwynfor Evans
"Roedd ac mae'n ffigwr sy'n haeddu cael ei gyfri fel rhywun wnaeth drawsnewid map gwleidyddol Cymru a Phrydain.

"Fe wnaeth drawsnewid Plaid Cymru o fod yn sect fechan iawn o bobol i fod yr hyn yw hi heddiw, plaid sy'n cael ei chyfri fel plaid yn gyfansoddiadol a phlaid sy'n cael ei pharchu.

"Yn ail, roedd yn hollbwysig o safbwynt y mudiad cenedlaethol. Fe oedd wrth wraidd nifer o'r ymdrechion dros gynifer o flynyddoedd.

"Os edrychwch ar agweddau fel darlledu cyhoeddus, y brifysgol, Cymreigio'r cynghorau, fe welwch l gwaith a dylanwad Gwynfor Evans."

Dywedodd ei gyn-asiant Peter Hughes Griffiths iddo newid gwleidyddiaeth yng Nghymru.

Gweithiodd gyda Mr Evans yn y saithdegau a thrwy gipio sedd Caerfyrddin, meddai, roedd wedi paratoi'r ffordd ar gyfer datganoli.

"Sicrhaodd ei safiad personol dewr sianel Gymraeg."

Dywedodd iddo hyd y diwedd gynnal diddordeb mawr ym mhob agwedd ar wleidyddiaeth Cymru.





Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^