BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Sadwrn, 26 Mawrth, 2005, 17:51 GMT
Yr Arglwydd Callaghan yn marw
James Callaghan
Cafodd ei wneud yn Arglwydd Callaghan o Gaerdydd ym 1987
Mae'r cyn brif weinidog, James Callaghan wedi marw yn 92-oed, medd llefarydd ar ran ei deulu.

Bu farw yn ei gartref yn nwyrain Sussex ddydd Sadwrn, ychydig dros wythnos ar ôl i'w wraig Audrey farw yn 91-oed.

Fe fyddai'r Arglwydd Callaghan wedi dathlu ei ben-blwydd yn 93 ar ddydd Sul.

Yn gyn aelod seneddol de Caerdydd, bu hefyd yn Ganghellor y Trysorlys (1964 -67), yn Ysgrifennydd Cartref (1967 - 70) ac yn yn Ysgrifennydd Tramor (1974 - 76).

Fe oedd yn unig brif weinidog i gael ei benodi i'r dair swydd allweddol o fewn y cabinet cyn cymryd yr awennau.

Daeth yr Arglwydd Callaghan yn brif weinidog ym 1976 ar ôl i Harold Wilson ymddiswyddo.

Ond ym 1977 roedd yn gorfod derbyn yr hyn a elwid yn 'lib-lab pact' yn hytrach na galw etholiad cyffredinol.

Cafodd Leonard James (Jim) Callaghan ei eni ar Fawrth 27, 1912, a'i fagu yn Portsmouth yn fab i swyddog gyda'r llynges.

Datganoli

Wedi ei ethol fel AS Caerdydd ym 1945, cynrychiolodd y ddinas am 40 mlynedd.

Ar ôl i'r Blaid Lafur ddychwelyd i rym o ganlyniad i etholiad cyffredinol 1974, daeth yr Arglwydd Callaghan yn brif weinidog ar ôl ymddiswyddiad Harold Wilson ym 1976.

Yn ystod y cyfnod atgyfodwyd y syniad fod angen rhyw fath o reolaeth ganolog ar Gymru.

Er na fyddai'r cynulliad newydd yn gwbwl annibynnol ar y senedd yn Llundain, byddai ganddo alluoedd gweinyddol sylweddol, pe bai'n dod i rym.

Effeithiau 'Gaeaf yr anniddigrwydd'
Gwelwyd biniau sbwriel yn casglu ar y strydoedd

Er bod y Blaid Lafur ei hun yn rhanedig ar fater datganoli, gyda Chymry amlwg fel George Thomas, Leo Abse a Neil Kinnock yn gwrthwynebu'r cynllun, roedd eraill yn gryf o'i blaid, gan gynnwys y prif weinidog.

Daeth James Callaghan i Gaerdydd i geisio ennill cefnogaeth i'r cynllun datganoli.

Ond nid oedd Cymru'n barod i gael cynulliad wedi'r refferendwm cyntaf ar ddatganoli ym 1979.

Cafodd datganoli ei wrthod o bedwar i un mewn refferendwm a gynhaliwyd ar Ddydd Gŵyl Ddewi.

Rhwng 1978 a 1979 cafwyd 'gaeaf yr anniddigrwydd' pan welwyd biniau sbwriel yn casglu ar y strydoedd.

Roedd ysbytai yn gwrthod cleifion, toriadau yng nghyflenwad bwyd a phetro,l a miloedd ar y clwt.

Dyma oedd yr hoelen olaf yn arch James Callaghan a dyma wnaeth arwain at ethol Margaret Thatcher yn brif weinidog ym 1979.

Yng Nghymru cipiodd y Toriaid 11 o seddi, y nifer mwyaf ers 1874.

Bu James Callaghan yn arwain ei blaid tan 1980, pan gafodd ei olynu gan Michael Foot.

Cafodd ei wneud yn Arglwydd Callaghan o Gaerdydd ym 1987.

Mae'n gadael dwy ferch a mab.





Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^