BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Mawrth, 5 Ebrill, 2005, 11:03 GMT 12:03 UK
Pwy sy'n penderfynu yng Nghymru?
Plentyn gyda'i nain
Yr hen a'r ifanc: Mae'r berthynas rhwng y cynulliad a San Steffan yn parhau'n agos

Fydd gan yr ASau Cymreig a fydd yn cael eu hethol yn yr etholiad cyffredinol fawr ddim dylanwad, os unrhyw ddylanwad o gwbwl, yn ymwneud rhai o faterion mwyaf yr ymgyrch.

O ganlyniad i ddatganoli dyw ASau bellach ddim yn gyfrifol am benderfyniadau mewn meysydd fel iechyd ac addysg.

Ond chwe blynedd wedi sefydlu'r cynulliad mae nifer o etholwyr yn parhau yn ansicr ynglŷn phwy sy'n gyfrifol am benderfyniadau.

O ganlyniad i'r refferenda yng Nghymru a'r Alban yn 1997 cafodd grymoedd eu datganoli i Gaerdydd a Chaeredin, ond ar raddfa wahanol.

Rhoddwyd mwy o reolaeth i Senedd Yr Alban dros fwy o feysydd ym mywyd Yr Alban, fel y system gyfreithiol.

Ond er hyn mae rhai'n dadlau fod y gwahaniaeth rhwng San Steffan a Chymru'n fwy diddorol na rhwng San Steffan a'r Alban.

Tra roedd gan Yr Alban ei systemau cyfreithiol ac addysgol ei hun, roedd Cymru a Lloegr mewn gwirionedd yn cael eu hystyried yn un endid o safbwynt y meysydd hyn hyd nes y daeth y cynulliad i fodolaeth yn 1999.

Arian

Mae'r Prif Weinidog Llafur, Rhodri Morgan, a ddechreuodd ar ei swydd ym Mae Caerdydd yn 2000, hefyd wedi pwysleisio fod angen "dŵr clir coch" rhwng Cymru a San Steffan.

Mae ffigyrau'n dangos fod Cymru'n gwario mwy y pen ar addysg ac iechyd na Lloegr.

Hefyd mae ymchwil yn dangos fod Cymru yn perfformio gystal neu'n well na Lloegr ym maes addysg yn yr oed lle mae addysg yn orfodol.

Ond mae rhestrau aros y gwasanaeth iechyd yn hirach yng Nghymru na thros y ffin.

Beth bynnag fo'r gwahaniaethau o ran polisi o San Steffan y daw'r arian ac yng Nghaerdydd wedyn y gwneir y penderfyniadau ar sut i wario'r arian hwnnw.

Hyd yma dim ond gyda llywodraeth Lafur yn San Steffan mae'r llywodraethau Llafur yng Nghaerdydd wedi gweithio (ar wahn i gyfnod lle roedd y llywodraeth yn y cynulliad mewn clymblaid gyda'r Democratiaid Rhyddfrydol).

Mae'n debyg y bydd datganoli'n wynebu'r prawf anoddaf pan fydd llywodraethau o bleidiau gwahanol yng Nghaerdydd a Llundain.

Meysydd sydd wedi eu datganoli i'r cynulliad:

  • Amaeth, coedwigaeth, bwyd a physgodfeydd
  • Diwylliant, y cyfryngau a chwaraeon - y celfyddydau, chwaraeon a'r iaith Gymraeg; ar wahn i ddarlledu a'r Loteri Cenedlaethol.
  • Datblygu economaidd
  • Addysg - ar wahn i recriwtio athrawon a benthyciadau myfyrwyr
  • Yr amgylchedd - gyda rhai mn eithriadau
  • Iechyd - ar wahn i erthyliad, embryoleg, mamau benthyg, geneteg, ffrwythlondeb, diogelwch meddyginiaethau, cyfrifoldeb dros y galwedigaethau iechyd a senotrawsblaniad.
  • Llywodraeth leol a thai - ar wahn i ariannu'r gwasanaeth tn
  • Gwasanaethau cymdeithasol
  • Diwydiant a masnach - gan gynnwys hybu buddsoddiad mewnol ac allforion, gweinyddu cyllid strwythurol yr Undeb Ewropeaidd, cyllido'r Awdurdod Datblygu a phenodiadau. Nid yw'n gyfrifol am bolisi cystadleuaeth, cyfraith cwmnau, amddiffyn defnyddwyr, y Swyddfa Bost, polisi masnachol rhyngwladol, y Cynllun Gwell Rheoliadau, rheoli: sefydliadau ariannol, nwy, trydan, ynni niwclear a thelegyfathrebu
  • Hyfforddiant
  • Trafnidiaeth - ar wahn i reoli a diogelwch awyrennau, llongau a'r rheilffordd, profion gyrru, y cytundeb i weithredu Ail Bont Hafren.

    Y meysydd mae San Steffan yn parhau i fod yn gyfrifol amdanyn nhw:

  • Materion cyfansoddiadol
  • Amddiffyn a diogelwch cenedlaethol
  • Polisi economaidd
  • Deddfau cyflogaeth
  • Polisi tramor
  • Materion cartref
  • Y system gyfreithiol
  • Nawdd cymdeithasol





  • Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


    Yn ôl i'r brig ^^