BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Mercher, 7 Medi 2005, 05:54 GMT 06:54 UK
Canfod trysorau yn llyfrgell BBC
Ysgol Capel Celyn

Mae casgliad o archif ffilmiau prin o ddyddiau cynnar darlledu Cymraeg yn cael eu dangos am y tro cyntaf ers 50 mlynedd.

Ymhlith y deunydd mae diwrnod olaf Ysgol Capel Celyn cyn i'r cwm gael ei foddi, gm bl-droed Cymru a'r Alban ym Mharc Hampden yn 1957 ac ymweliad y Frenhines 'r Eisteddfod Genedlaethol yng Nghaerdydd yn 1960.

Dydi'r lluniau, gafodd eu canfod yn llyfrgell newyddion BBC Cymru, ddim wedi cael eu gweld ers y darllediadau cyntaf.

Pan welais i'r hyn oedd yno roedd yn orfoledd pur a sylweddolais beth oedd eu harwyddocd
Rhys Evans, newyddiadurwr

Bydd y ffilmiau yn gweld golau dydd yr wythnos hon wrth i Newyddion a Wales Today ddarlledu detholiad.

Un o newyddiadurwyr BBC Cymru ddaeth o hyd i'r ffilmiau prin wrth ymchwilio i raglen ddogfen.

Cafodd Rhys Evans weld 50 o ffilmiau nad oedd wedi cael eu catalogio, rhai'n dyddio'n l i'r pumdegau a'r chwedegau.

Gorfoledd

"Lwc pur oedd dod ar eu traws wrth ymchwilio i raglen arall.

"Roedd rhywun yn chwilfrydig i wybod beth oedd yn y tuniau llychlyd a rhydlyd.

"A phan welais i'r hyn oedd yno roedd yn orfoledd pur a sylweddolais beth oedd eu harwyddocd."

Y Frenhines a Dug Caeredin yn Eisteddfod Caerdydd 1960
Y Frenhines ar ymweliad 'r Eisteddfod yn 1960

Dywedodd fod y ffilmiau'n werthfawr.

"Mae 'na werth economaidd gan fod gan bobl ddiddordeb i wybod shwd o'dd eu cymunedau 40 a 50 mlynedd yn l ... .

"Mae gan y BBC gofnod o'r teledu Cymraeg cyntaf ac mae'n gallu dangos shwd o'dd cymunedau a phobl ar y pryd."

Pentrefi coll

Mae'r rhan helaetha o'r 35 awr o ddeunydd yn dyddio'n l i raglenni newyddion Cymraeg cynnar, Cefndir ac O Sul i Sul.

Un o'r darnau mwya ysgytwol ydi bod yn dyst i wersi olaf Ysgol Capel Celyn yn 1963.

Erbyn 1965 roedd y cwm yn cael ei foddi er mwyn darparu dŵr i ddinas Lerpwl ac fe ddiflannodd y pentref a'r gymuned.

Mae'n wefreiddiol i weld y ffilmiau gan gofio mai ychydig iawn oedd yn cael eu cadw yn nyddiau cynnar darlledu
Dr John Davies, hanesydd

Mae'r ffilmiau hefyd yn cynnwys protestiadau gan bobl yn erbyn codi atomfa niwclear Trawsfynydd.

Mae'r archif hefyd yn cynnwys adroddiadau am dlodi enbyd ym mhentref Pantywaun ger Merthyr Tudful.

Chwalwyd y pentref yn nechrau'r 1960au er mwyn ehangu gwaith glo brig.

Er bod y pentref wedi mynd yn ddifancoll fe fydd modd gweld y trigolion unwaith yn rhagor.

"Mae'n wefreiddiol i weld y ffilmiau gan gofio mai ychydig iawn oedd yn cael eu cadw yn nyddiau cynnar darlledu," eglurodd yr hanesydd Dr John Davies.

Pobl gyffredin

"Mae'n wyrthiol eu bod wedi cael eu gwneud yn y lle cyntaf gyda'r offer mawr oedd ganddyn nhw a'r ffaith bod rhaid mynd 'ch trydan eich hun i rai llefydd.

"Mae'r lluniau yma yn dyddio o ddyddiau cynnar darlledu Cymraeg."

Ymhlith y darluniau eraill sydd ar y ffilmiau y mae ymweliad Howard Winstone 'i gartref ym Merthyr Tudful cyn iddo ennill pencampwriaeth bocsio pwysau plu y byd a chyfweliad gyda'r actores Sin Phillips ar drothwy ei phriodas 'r actor Peter O'Toole yn 1959.

Mae'r ffilmiau hefyd yn cynnwys darluniau sydd ddim wedi cael eu hadnabod eto, ffair yn un o drefi Cymru a lluniau o'r cyhoedd yng Nghaernarfon ac Aberystwyth.

Roedd uchafbwyntiau'r archif i'w gweld ar Newyddion a Wales Today ddydd Mercher a dydd Iau.




HEFYD:
Cwm Celyn: Y tir a ddiflannodd
04 Medi 05 |  Newyddion
Mewn Llun: Lluniau coll o'r archif
07 Medi 05 |  photo galleries


CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^