Blas y pridd

A hithau'n wythnos y Sioe Fawr mae Newyddion Cymru'r Byd yn gofyn beth yw gair eich hardal chi am alw gwartheg.

Ar Fawrth 1, 1999, y cyhoeddodd Gwasg Carreg Gwalch gyfrol gynta Cydymaith Byd Amaeth, casgliad rhyfeddol o ymadroddion a dywediadau llafar gwlad.

Cafodd pedair cyfrol eu cyhoeddi.

"...mae'n amlwg," meddai Huw Jones yr awdur "mai'r Cymry a aned yn ystod hanner cyntaf yr ugeinfed ganrif fydd y rhai olaf i wybod ystyr llawer iawn o eiriau ac ymadroddion ffermio ddoe, ac i'w defnyddio'n ystyrlon.

"Erbyn hyn mae llawer o'r iaith hon yn ddieithr, hyd yn oed i feibion a merched ffermydd.

Am fwy o fanylion am y Sioe Fawr cliciwch yma.

"Ac eto mae rhai o'r geiriau'n mynd i aros, yn enwedig yn eu hystyr ffigurol, a hynny heb fawr neb yn ymwybod â'u cynefin amaethyddol gwreiddiol."

Adran ddiddorol

Yn ei gampwaith mae'r awdur yn cyfeirio at sŵn galw gwartheg a dyma'r geiriau gwahanol:

Trw'i, trw hop (Maldwyn);

Trwboch, twboch-twboch (Môn);

Trwy, trwy, trwy bach-trwy bach (Sir Gaerfyrddin);

Prwy, pytrw, prwdi;

Swc swc-swc.

Beth yw'r gair yn eich hardal chi? Anfonwch nhw at Cymru'r Byd ac fe wnewn ni eu cyhoeddi.

Diolch i'r awdur Huw Jones ac i Wasg Carreg Gwalch, Llanrwst, am eu help a'u caniatâd.

---

Dyma'ch ymateb:

Twei-twei-twei (galw gwartheg)
Rosemary Tudor, Aberystwyth, Ceredigion

Yn ôl fy nain, a fagwyd yng Nghwm Cynllwyd ar y ffin rhwng Meirionnydd a Maldwyn, fe fyddai hi'n arfer galw "dybowch, dybowch" ar y gwartheg.
Elin, Llanuwchllyn, Meirionnydd

Rwyf yn byw ar fferm Graianog, Llanllyfni, sydd ar y ffin rhwng Arfon a Dwyfor, rhwng ardal Dyffryn Nantlle ac Eifionydd. Rydyn ni'n galw ar ein gwartheg ni drwy weiddi "bowch, bowch bowch".
Guto Rhys Huws, Caernarfon, Gwynedd

Fel Ynys Môn ond heb y "Trw". "Boch, Boch-Boch".
Trefor Williams, Trefor, Caernrafon, Gwynedd

"Cyhow", cyhow" a "Gis, gis, gis" wrth alw'r gwartheg. Mi ddywedodd fy nhad wrthyf bod "gis" yn tarddu o'r Fasgeg, iaith trigolion brodorol mynyddoedd y Pyreneau rhwng Sbaen a Ffrainc.
Huw Roberts, Treuddyn, Sir y Fflint

I alw'r gwartheg ar y fferm yn Llangynog byddem yn dweud, "dy howb, dy howb, dy howb".
Maldwyn Morris, Llangynog, Maldwyn

Bydden ni'n gweiddi "twei, twei, twei" i alw'r gwartheg atom ond "how" i'w danfon nhw bant. "Swc,swc,swc" fydden i'n galw ar y lloi.
Haydn Lewis, Llanbed, Ceredigion

Flynyddoedd yn ôl bûm yn byw ym Mhencader, Sir Gaerfyrddin. Yno sylwais i fod yr amaethwyr lleol yn galw'r gwartheg fel hyn: Twei, Twei. Twei, Twei.
Sion Jones, Abergele