BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Gwener, 15 Awst, 2003, 06:31 GMT 07:31 UK
Cofeb i Gymro yn Ffrainc
Marwolaeth Owain Lawgoch drwy garedigrwydd cylchgrawn Cambria
Cafodd Owain Lawgoch ei ladd wrth i gastell Mortagne ddod o dan warchau
Ddydd Gwener mi fydd cofeb yn cael ei dadorchuddio mewn tref yn ne Ffrainc i un o ddisgynyddion Tywysogion Gwynedd.

Cafodd Cymdeithas Owain Lawgoch ei sefydlu er mwyn codi ymwybyddiaeth o Dywysog olaf Gwynedd a laddwyd yn Ffrainc yn 1378.

Am 1700 (1600 BST) mi fydd y gofeb yn cael ei dadorchuddio gyda nifer o Ffrancwyr a Chymry amlwg yn bresennol.

Mi fydd dau ddiwrnod o ddathlu'n dilyn hyn.

Roedd Owain Lawgoch, neu Yvain de Galles, yn wyr i Rhodri, brawd ieuengaf Llywelyn ein Llyw Olaf ac yn or or wyr i Lywelyn Fawr.

Hanesydd

Ffrwyth llafur hanesydd o Aberhonddu ydy'r gofeb a gaiff ei dadorchuddio yn Mortagne ger Bordeaux.

Dros ddeng mlynedd yn l fe glywodd Brian Davies am hanes Owain ap Thomas ap Rhodri pan oedd ar ymweliad Chastell Carreg Cennen.

Bu'n casglu gwybodaeth am y gwr yma oedd yn Dywysog Cymru drwy ei linach ac a ddaeth yn Chevalier de France drwy weithred.

Llechen o arfbais Owain lawgoch drwy garedigrwydd cylchgrawn Cambria
Fe fydd y lechan yma yn cael ei gosod ar y gofeb
"Yn 1992 fe es i a fy ngwraig i Mortagne-sur-Gironde, lle lofruddiwyd Owain gan y Saeson," meddai Mr Davies.

"Ag eithrio un hen wraig doedd neb yn gwybod yno am Owain a'r rhan y chwaraeodd yn hanes y pentref."

Roedd Owain wedi cael ei eni yn Lloegr ac fe aeth i Sbaen a Ffrainc i gymryd rhan mewn ymgyrchoedd milwrol lle enillodd fri aruthrol.

Roedd Brenin Ffrainc, Charles V, yn gefnogol i Owain.

Lladd

Ond cafodd Owain ei ladd yn Mortagne gan yr ysbwr o Sais John Lamb yn 1378.

"Fe wnaethon ni ymweld nifer o lefydd yr oedd Owain wedi ymweld nhw gan gynnwys man ei gladdu yng nghapel St Leger.

"Tra'n ymweld chofeb i'r Sais Sir John Chandos fe feddylion ni, os oedd yna gofebion yn Ffrainc i Saeson wnaeth ymladd yn erbyn y Ffrancwyr, pam nad oedd yna ddim cydnabyddiaeth i'r Cymro frwydrodd o'u plaid.

"Hyn oedd y symbyliad i fynd ati i gael cofeb i Owain Lawgoch."

Wedi gwneud cysylltiadau yn Ffrainc roedd rhaid cael cymdeithas i wneud cais i godi cofeb ac felly fe sefydlodd Mr Davies Gymdeithas Owain Lawgoch yn 1993.

Bwriad y gymdeithas ydy codi'r gofeb.

"Yn ogystal hyn, ein bwriad ydy gwneud yn siwr bod pawb o dras Gymreig sydd wedi cyfrannu i hanes gwleidyddol, economaidd neu ddiwyllianol cenhedloedd eraill yn cael cydnabyddiaeth."

Poster o'r dathliadau drwy garedigrwydd cylchgrawn Cambria
Fe fydd y dathlu yn parhau am y penwythnos cyfan
Cafodd y Gymdeithas wybod yn 2000 y byddai'n cael codi cofeb yn Ffrainc.

Caiff y gofeb o garreg galch o Mortagne, sy'n cynrychioli Ffrainc, ei dadorchuddio gan aelod o Gynulliad Cenedlaethol Cymru a'i throsglwyddo i bobol Ffrainc.

Ar y garreg mae dau blac o lechen o chwareli Gwynedd, sy'n cynrychioli Cymru ag arnyn nhw sl Owain Lawgoch ar un a geiriau mewn Cymraeg a Ffrangeg ar y llall.

Daw sylfaen y gofeb o chwarel ym Mhenmaenmawr.

"Roeddwn i'n benderfynol y byddai hanes Owain yn dod yn fwy amlwg yng Nghymru a Ffrainc," meddai Mr Davies, sydd wedi bod yn ymchwilio i hanes y Tywysog ers dechrau'r 1990au.

Yn y cyfamser mae'r Gymdeithas ar y cyd Chymdeithas Gwenllan, merch Llywelyn ein Llyw Olaf a modryb i Owain, yn gobeithio gallu gosod ffenest lliw fach yng Nghadeirlan Bangor i goffau 'Plant Coll' Llywelyn a'i frodyr.


Owain Lawgoch: Yr Hanes

1335: Geni Owain ap Thomas ap Rhodri neu Owain Lawgoch a'i yrru i Ffrainc pan yn blentyn
1356: Ymladd ar ochr Ffrainc ym Mrwydr Poitiers
1369: Ymuno 'r Ffrancwyr yn y rhyfel yn erbyn y Saeson a chael ei gyhuddo o fod yn fradwr gan Loegr
Haf 1369: Un o gadfridogion Byddin Ffrainc yn paratoi i ymosod ar Gymru a'i rhyddhau o afael y Saeson
Mai 1372: Owain yn rhestru ei gwynion yn erbyn Coron Lloegr ac yn addo cyfeillgarwch parhaol rhwng pobol Cymru a Ffrainc
Mehefin 1372: Owain a'i fyddin yn goresgyn Ynys Guernsey
1372: Cymryd rhan yng ngwarchae La Rochelle
Hydref 1375: Owain yn ymuno Iarll Soissons i ymladd yn erbyn Dug Awstria
Rhagfyr 1375: Byddin y Swistir yn gorchfygu byddin Owain, gan ladd 800. Owain yn dianc
1377: Owain yn ymladd yn y rhyfel rhwng Ffrainc a Lloegr
1378: John Lamb yn honni fod ganddo newyddion o Gymru ond yn trywanu Owain yn ei gefn gwaywffon. Owain yn marw.




HEFYD:
Cofio tywysog ola Gwynedd
03 Tach 02  |  Newyddion


CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^