BBC Home
Explore the BBC
Chwiliwch yn Gymraeg
---------------
---------------
---------------
BBC Vocab
OFF / I FFWRDD
» Turn ON
Troi YMLAEN
» What is VOCAB? Beth yw GEIRFA?
SAFLEOEDD
ERAILL BBC
---------------
NEWYDDION
MEWN IEITHOEDD ERAILL
Arabic
Espanol
Russian
Chinese
Diweddarwyd: Dydd Mawrth, 29 Gorffennaf, 2003, 15:11 GMT 16:11 UK
Cloddio am hanes enwau lleoedd
Clawr Enwau Lleoedd ym Maldwyn
Mae cyfle i'r rhai sy'n ymweld ‚'r Eisteddfod ddysgu am enwau lleol yr ardal a'u tarddiad.

Gwasg Carreg Gwalch sy wedi cyhoeddi llyfr.

Mae Enwau Lleoedd Maldwyn wedi ei ysgrifennu gan Richard Morgan, gwr o Wrecsam oedd yn gyn athro hanes yn Ysgol Uwchradd y Trallwng ond sydd bellach yn archifydd yn Archifdy Morgannwg.

Cafodd y llyfr ei gyhoeddi yn wreiddiol yn Saesneg ond mae wedi ei addasu i'r Gymraeg gan Dai Hawkins.

Mae'r gyfrol yn olrhain bron i 500 o enwau o bob rhan o'r sir ac mae'r rhan fwyaf o'r enwau hyn yn Gymraeg.

Yn y gyfrol mae mae rhai lleoedd ag enwau Cymraeg a Saesneg fel Y Trallwng.

Ar goll

Mae'r enwau wedi eu cymryd o fap Ordnans o Gymru a gafodd ei wneud ym 1997 yn ogystal ag enwau hen blwyfi, trefgorddau, arglwyddiaethau, cymydau, cantrefi a phrif afonydd o fewn ffiniau'r hen sir Drefaldwyn.

Nid enwau hysbys yn unig sydd yn y gyfrol gan fod yma hefyd enwau sydd bellach ar goll.

Mae'n union fel archeoleg ac, wrth lunio cyfrol fel hon, mae'n rhaid chwilio am dystiolaeth fesul tipyn ac archwilio'r modd y mae'r enwau yn cael eu sillafu yn ofalus
Richard Morgan, awdur y llyfr
Maen nhw wedi eu cynnwys am eu bod mewn erthyglau hanesyddol ar yr hen sir a gallen nhw fod o ddiddordeb i haneswyr.

Wrth lunio'r gyfrol, astudiodd yr awdur sut yr oedd yr enwau'n cael eu sillafu yn y gorffennol.

"Mae'n union fel archeoleg ac, wrth lunio cyfrol fel hon, mae'n rhaid chwilio am dystiolaeth fesul tipyn ac archwilio'r modd y mae'r enwau yn cael eu sillafu yn ofalus," meddai Richard Morgan.

"Fe all sillafiad modern fod yn gamarweiniol ac felly mae'n rhaid chwilio'n drwyadl er mwyn darganfod y ffurfiau cynharaf.

"Mae'n broses o adeiladu ac rydych chi'n gosod y ffeithiau un ar ben y llall a pheidio ‚ dibynnu'n ormodol ar dystiolaeth eilradd," meddai.

Wedi iddo gasglu'r dystiolaeth i gyd, roedd Richard Morgan yn gallu dehongli'r enwau a'u cymharu gydag enwau eraill.

Syndod

Mae'n egluro fod y casgliadau'n aml yn ddiddorol ac y gallai ystyr rhai enwau greu tipyn o syndod i ddarllenwyr.

"Efallai fod y Cymry yn dueddol o fod yn orhyderus ynglżn ‚ tharddiad enwau, gan gredu yn aml eu bod yn deall ystyr enwau," meddai.

"Ond mae'n rhaid cofio fod llawer o newidiadau wedi digwydd dros y canrifoedd oherwydd pob math o ddylanwadau," meddai.

Fe gymrodd y gwaith ymchwil 25 mlynedd i'w gwbwlhau ac mae Richard Morgan yn pwysleisio fod yn rhaid ymchwilio yn drwyadl er mwyn dod o hyd i darddiad gwreiddiol yr enwau.

"Mae yna gannoedd o filoedd o ffynonellau a ffyrdd o sillafu."

"Felly does dim modd torri corneli.

"Os ydych chi'n gwneud hynny, bydd camgymeriadau'n digwydd."




CYSYLLTIADAU RHYNGRWYD:
Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am gynnwys safleoedd rhyngrwyd allanol


Gwasanaethau ebost | ticer newyddion | Amodau Defnyddio | Preifatrwydd a Chwcis


Yn ôl i'r brig ^^