British Broadcasting Corporation

Help / Cymorth
Diweddarwyd: Dydd Mawrth, 24 Awst 2010, 09:17 GMT 10:17 UK
Newid Cyfnewidfa
Y Gyfnewidfa Lo
Mae'r adeilad bellach yn gartref i'r celfyddydau

Cyn adeiladu'r Gyfnewidfa Lo yn Sgwâr Mount Stuart man preswyl ydoedd â gardd yn y canol.

Cafodd ei ddisodli gan fasnach wrth i'r ddinas ffynnu, a dyna pam nad yw'n edrych fel sgwâr rhagor.

Arferai masnachwyr glo ddangos pris cyfnewidiol y glo ar lechi tu allan i'w swyddfeydd neu daro bargeinion yn y tafarnau lleol.

Wrth i Gaerdydd dyfu'n brif borthladd glo y byd teimlwyd ei bod hi'n briodol cael adeilad pwrpasol ar gyfer hyn, felly adeiladwyd y Gyfnewidfa Lo rhwng 1883 a 1886 yn ôl cynlluniau'r pensaer Edwin Seward.

Yn dilyn ei agoriad, buasai perchnogion y pyllau glo, perchnogion llongau a chwmnïau cysylltiedig yn cwrdd yn ddyddiol ar lawr y neuadd fasnach. Yno, cafwyd trafodaethau ar lafar ac hefyd trwy gyfrwng offeryn newydd yr oes, y teleffon.

Yn ystod yr awr brysura o ran masnach rhwng hanner dydd ac un o'r gloch gellid gweld hyd at 200 o ddynion yn gweiddi a gwneud ystumiau. Tybir bod hyd at 10,000 yn mynychu'r adeilad ryw ben bob dydd.

Cafwyd tipyn o gynnwrf yn 1907 pan drawyd bargen gwerth miliwn o bunnau yn y Gyfnewidfa.

Ar un cyfnod, yma y penderfynwyd pris glo yr holl fyd.

Agorwyd nifer o fanciau a swyddfeydd goludog o gwmpas y sgwâr - Tŷ Baltic, Adeilad yr Ocean, Adeiladau Cory, Adeiladau Cambrian. Y mae nifer ohonyn nhw yn dal yn sefyll ac yn arddangos cerfluniau morwrol ardderchog.

Ond gan fod Caerdydd yn dibynnu ar un cynnyrch yn unig, roedd dociau'r Bute mewn sefyllfa fregus ar adeg o drai yn y galw am lo - fel a ddaeth yn boenus o amlwg yn y blynyddoedd rhwng y rhyfeloedd.

Gyda diwedd yr ail ryfel byd dirywio fwyfwy wnaeth y dociau. Cau wnaeth y Gyfnewidfa Lo yn 1958 gyda diwedd ar allforio glo yn 1964.

Yn adeilad urddasol o hyd, clustnodwyd y Gyfnewidfa Lo yn 1979 fel cartref posibl i Gynulliad arfaethedig Cymru, ond cafodd y cynllun hwnnw am ddatganoli ei wrthod gan bobl Cymru mewn refferendwm.

Heddiw, mae'r Gyfnewidfa Lo yn cael ei defnyddio fel canolfan adloniant a chelfyddyd.




Archwilio'r BBC

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr persennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.
Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific