Europe South Asia Asia Pacific Americas Middle East Africa BBC Homepage World Service Education
BBC Homepagefersiwn graffeg isel | adborth | cymorth
BBC Newyddion
 Dyma safle: Newyddion
Tudalen flaen 
BBC Cymru'r Byd 
Clecs Cymru 
newyddion mewn ieithoedd eraill
BBC News Online
Arabic
Spanish
Russian
Chinese
Dydd Gwener, 3 Mawrth, 2000, 07:56 GMT
Nid clawdd Saeson yw Clawdd Offa
Clawdd Offa
Mae'n bosib mai'r Rhufeiniaid gododd Glawdd Offa

Nid y Saeson gododd Clawdd Offa - ond y Rhufeiniaid.

Dyna yw honiad dau hanesydd mewn llyfr sy'n cael ei gyhoeddi ganddyn nhw.

Yn l Steve Blake a Scott Lloyd olion hen wal Severus - yr ymerawdwr Rhufeinig sydd yno - ac mae'r wal a godwyd tua 200 OC yr un mor arwyddocaol ag un Hadrian.

Ond dydy pawb ddim yn cytuno 'u safbwynt.

Yn y llyfr The Keys to Avalon mae'r awduron yn sn am ddarganfyddiadau wnaethon nhw ger Croesoswallt.

Dirgelwch

Roedd Cyngor Bwrdeistref Croesoswallt wedi derbyn cais cynllunio gan gwmni lleol i ymestyn eu ffatri.

Y Brenin Offa
Yn l yr awdurdon nid y Brenin Offa gododd Glawdd Offa
A chan bodd Clawdd Wat yn mynd drwy'r safle mi ofynodd y ddau i Gyngor Sir Croesoswallt i wneud ymchwiliadau archaeolegol cyn i'r gwaith ddechrau.

Bu cryn ddirgelwch dros y canrifoedd yngln Chlawdd Wat a'r clawdd mwy enwog gan Offa.

Y gred oedd mai brenhinoedd Mercia yn y nawfed ganrif oedd yn gyfrifol am eu codi i gadw'r Cymry allan o'u tiroedd.

Ond pan aethon nhw ati i gloddio mi gaethon nhw hyd i olion Rhufeinig oedd yn cynnwys lle tn.

Dyddio carbon

Cafodd rhywfaint o'r deunydd oedd ynddo ei yrru i ddyddio'r carbon oedd ynddo.

Ac er cryn syndod roedd yn dyddio'n l i 411 i 561OC, tua 300 i 400 mlynedd yn hn nag oedd pawb yn ei gredu.

Roedd y dyddiadau yma'n cydfynd gwaith ymchwil Blake a Lloyd.

"Rydan ni'n hyderus pe bydden ni'n mynd ati i gloddio eto ar Gloddiau Offa a Wat y bydden ni'n cael hyd i fwy o ddeunydd Rhufeinig," meddai Steve Blake.

"Cododd yr Ymerawdwr Severus ei glawdd tua 200 OC wedi i nifer o'r llwythi Prydeinig godi yn ei erbyn.

"Mae cofnodion o'r cyfnod yn dweud mai mur o dyweirch 132 milltir o hyd oedd hi, o un mr i'r llall, efo ffens goed ar ei hyd a ffs yn rhedeg ar hyd un ochr.

"Mi roedd yna hefyd dyrau caerog bob hyn a hyn i'w amddiffyn," ychwanegodd.

Clawdd Hadrian

Ond mae nifer o haneswyr yn dweud mai sn am Glawdd Hadrian y mae'r cofnodion hyn, er eu bod yn sn am fur yn rhedeg o'r gogledd i'r de yn hytrach nag o'r gorllewin i'r dwyrain fel y mae Clawdd Hadrian.

"Codwyd Clawdd Wat tua 200 mlynedd ar l Clawdd Offa fel ail linell amddiffyn," meddai Scott Lloyd.

"Byddai hyn tua 410 i 420 OC, sydd yn union beth mae'r dyddio carbon yn ei ddangos."