Europe South Asia Asia Pacific Americas Middle East Africa BBC Homepage World Service Education
BBCi CATEGORIES   TV   RADIO   COMMUNICATE   WHERE I LIVE   INDEX    SEARCH 

Chwiliwch yn Gymraeg


 Dyma safle:  Newyddion
Tudalen flaen 
BBC Cymru'r Byd
 

BBC News

BBC Sport

BBC Weather

Chinese Russian Spanish Arabic


Adroddiad Aled Scourfield, BBC Cymru
"Llwyddodd Saddam Hussein i ddal ei afael ar rym unwaith eto"
 real 28k

Dydd Iau, 13 Chwefror, 2003, 07:22 GMT
Saddam Hussein: Tu l i'r masg cyhoeddus
Milwyr Saddam Hussein
Mae gan Saddam Hussein rym yn y wlad

Mis Mawrth 1991. Roedd llywodraeth Irac ar chwl gyda 14 o 18 rhanbarth y wlad yn gwrthryfela yn erbyn Saddam Hussein.

Mater o amser oedd hi cyn y byddai'n cael ei ddisodli. Roedd hyd yn oed Arlywydd America, George Bush, yn annog pobol Irac i ddileu'r undeb.

Ond doedd 'na ddim cymorth, dim cefnogaeth i'r gwrthryfelwyr wedi i'r cynghreiriaid daflu Saddam Hussein allan o Kuwait.

Yn unol 'r cadoediad gafodd ei arwyddo rhwng y ddwy ochr, fe gafodd Saddam Hussein yr hawl i symud dwy uned o'i filwyr dethol, y Republican Guard o ddinas Basra i chwalu'r gwrthryfel yn yfflon.

Ac fe lwyddodd Saddam Hussein i ddal ei afael ar rym unwaith eto.

Saddam Hussein
Hussein wrth ei ddesg yn rheoli'r wlad
Mae herio awdurdod a chreulondeb wedi bod yn rhan annatod o gymeriad Saddam Hussein ers ei lencyndod.

Yn enedigol o bentref Tikrit yng nghanolbarth Irac mae 'na honiadau iddo gyflawni sawl llofruddiaeth tra'n dal yn ei arddegau.

Bu'n rhaid iddo ffoi i'r Aifft, cyn iddo allu dychwelyd i Baghdad ym 1963 pan gipiodd y blaid Ba'ath rym.

Mae'n ddiddorol nodi fod y CIA wedi cefnogi'r gwrthryfel gan y Ba'athiaid.

Ym merw'r Rhyfel Oer, roedd plaid Saddam Hussein yn cynrychioli ffordd o rwystro lledaeniad llywodraethau oedd yn cefnogi'r Undeb Sofietaidd.

Ond fe gafodd ei daflu i'r carchar pan daeth cynghreiriaid y Brigadier Qasim i'r fei unwaith eto.

Fe ddihangodd o'r carchar ym 1966, ac fe synhwyrodd fod yna gyfle iddo gamu i'r llwyfan gwleidyddol pan drefnodd y blaid coup d'etat llwyddiannus ym 1968.

Uday sy'n gyfrifol am y cyfryngau yn y wlad
Uday, mab hynna Saddam Hussein
Perthynas iddo o Tikrit, y Cadfridog Ahmad Hasan Al-Bakr oedd yr arweinydd bellach, ond roedd y dyn ifanc uchelgeisiol eisoes yn cael cefnogaeth ymhlith rhengoedd y fyddin a'r heddlu cudd.

Fe gydweithiodd y ddau ddyn yn effeithiol, tan i Saddam Hussein benderfynu fod hi'n hen bryd iddo feddiannu'r arlywyddiaeth ym 1979. O fewn dyddiau, roedd Saddam Hussein wedi dienyddio degau o'i wrthwynebwyr.

Ar l ennill grym o fewn rhengoedd y blaid Ba'ath, fe ddaeth ei gyfle mawr pan gafodd ei benodi yn ddirprwy Brif Weinidog ym 1968.

Pan gipiodd yr awenau fel Arlywydd ym 1979, roedd yna her yn wynebu ei wlad.

Pan ddaeth yr Ayatollah Khomeini i rym yn Iran, roedd ei lywodraeth dan arweiniad y Mullah's yn fygythiad difrifol i'r meysydd olew, ac roedd America yn pryderu y byddai ton o chwyldro yn sgubo drwy'r ardal.

Iran

Roedd llywodraeth seciwlar Saddam Hussein yn ymddangos fel rhwystr perffaith yn erbyn hynny.

Ar l cyfres o ddadleuon yngln ffiniau'r ddwy wlad, fe benderfynodd Saddam Hussein i fynd i ryfel yn erbyn Iran.

Fe feddiannodd y lluoedd arfog feysydd olew cyfoethog rhanbarth Khuzestan.

Roedd llywodraeth grefyddol Iran, dan arweinyddiaeth yr Ayatollah Khomeini yn gwbl wrthun i arddull seciwlar Saddam Hussein.

Fe gosbwyd Cwrdiaid yng Ngogledd Irac, wnaeth gefnogi Iran, yn hallt. Fe ddefnyddiwyd nwy gwenwynig Tabun yn erbyn milwyr Iran ym 1985.

Saddam Hussein yn 1975
Saddam Hussein yn 1975
Yn ystod rhyfel gwaedlyd barodd wyth mlynedd, pan gafodd dros filiwn o bobol eu lladd, fe gafodd Irac gefnogaeth ac arfau gan America.

Fe ddangosodd Saddam Hussein ei fod yn barod i ddefnyddio rhai o'r arfau gwaetha yn erbyn Iran ac yn erbyn ei bobol ei hun yn nhref Halabja ym 1988 mewn gweithred sydd bellach wedi ei serio ar gof Cwrdiaid Gogledd Irac.

Cafodd 5,000 o bobol eu lladd yn ystod yr ymosodiad pan gafodd arfau cemegol eu defnyddio.

Mae plant yn dal i gael eu geni yn yr ardal gyda namau corfforol yn sgil eu gweithredoedd didostur.

Yn ystod y rhyfel yn erbyn Iran, fe gafodd Irac gefnogaeth gan yr Undeb Sofietaidd, ond fe ddanfonwyd arfau a nwyddau milwrol i Saddam Hussein gan Brydain, America a Ffrainc.

Dal i ganfod cyrff

Fe dderbyniodd Baghdad gudd-wybodaeth gan Washignton, ac fe aeth cennad arbennig i'r wlad ar ran yr Arlywydd Ronald Reagan.

Ei enw oedd Donald Rumsfeld, Gwenidog Amddiffyn, presennol George W. Bush.

Ar ddiwedd y rhyfel, roedd 400,000 o bobol wedi colli eu bywydau. Roedd 750,000 wedi cael eu hanafu.

Mae'n debyg fod cyrff yn dal i gael eu darganfod yn 2001.

Roedd Irac yn gaffaeliad i'r gorllewin. Ond buan y trodd y cynghreiriaid yn elynion gydag ymosodiad Irac ar Kuwait ym mis Awst 1991.

Yr ymosodiad ar Kuwait ar yr 2 Awst, 1990 wnaeth ddinistrio'r berthynas glos rhwng y gorllewin a Saddam Hussein.

Wrth i filwyr Saddam Hussein feddiannu gwlad fach Kuwait, fe ddaeth hi'n amlwg ei bod hi'n fwriad ganddo ehangu ffiniau ei diriogaeth.

Mae'n debyg taw dim ond tri pherson arall oedd yn gwybod am ei benderfyniad - ei gefndir a'i feibion yng nghyfraith.

Saddam Hussein
Mae darluniau o Saddam Hussein i'w weld ym mhobman yn y wlad
Doedd 'na ddim dewis i'r gorllewin ond taro yn l.

Yn ystod rhyfel barodd ychydig dros fis, fe ddangosodd Saddam Hussein ei allu fel arweinydd rhyfel.

Fe ddefnyddiodd o dramorwyr a pheilotiaid America a Phrydain fel tarianau dynol ac roedd yna bryder y byddai'n diystyru cyfreithiau rhyfel.

Mae o hefyd wedi defnyddio casineb y gwledydd Arabaidd tuag at Israel i feithrin cefnogaeth ar gyfer ei ymgyrchoedd yn erbyn y gorllewin.

Trwy gysylltu mamwlad yr Iddewon gyda'r gorllewin, fe gafodd gydymdeimlad rhai Moslemiaid.

Mae Saddam Hussein yn aml yn ymffrostio taw fe yw gwaredwr y byd Moslemaidd, er gwaetha'r ffaith ei fod yn arweinydd seciwlar yn y bn.

Ers i'r Cenhedloedd Unedig gyflwyno sancsiynau yn erbyn Irac ym 1991, mae Unicef yn amcangyfrif fod y nifer o blant sy'n marw yn y wlad wedi dyblu.

Mae Saddam Hussein wedi defnyddio'r adroddiadau fod plant yn marw oherwydd effaith sancisynau at ddibenion propaganda.

Does neb yng nghylch mewnol Saddam Hussein yn fodlon herio'i awdurdod - ffolineb llwyr fyddai hynny.

Go brin fod unrhyw un o'i gadfridogion yn fodlon cyfaddef y byddai rhyfel yn erbyn America yn rhwym o fethu.

Teuluol

Pan ymosodododd filwyr Irac ar Kuwait - dim ond tri dyn gafodd wyneb am y penderfyniad - roedd un ohoni nhw'n gefnder iddo, a'r ddau arall yn feibion yng nghyfraith. Dyna'r ffordd y mae penderfyniadau o bwys yn cael eu gwneud ganddo.

Mae dylanwad llwyth y Tikriti yn drwm ar lywodraeth Irac ers 30 mlynedd.

Pan benderfynodd ei ddau fab-yng-nghyfraith ffoi o'r wlad ym 1995 fe aeth Saddam Hussein yn benwan.

Fe rannodd y ddau ddyn gyfrinachau ynglyn a'r llywodraeth, fod ei feibion, Uday a Qu'say yn ymrafael am rym a bod yr arlywydd yn benderfynol o gael gafael ar fom niwclear.

Mae'n debyg fod y ddau Hussain Camel a Saddam Camel wedi rhannu'r cyfrinachau ynglyn chynlluniau arfau cemegol, biolegol a niwclear Irac.

Fe arhosodd y ddau yng Ngwlad yr Iorddonen am chwe mis cyn penderfynu dychwelyd i Irac, yn argyhoeddedig fod Saddam wedi maddau eu pechodau.

O fewn deuddydd, roedd y ddau wedi cael eu dienyddio. Ydy, mae teulu yn bwysig i Saddam Hussein ond mae teyrngarwch yn bwysicach fyth.

Mae o wedi creu gweriniaeth yn seiliedig ar ofn. Ond mae o hefyd yn garcharor o fath oddi i fewn i'r weriniaeth honno.

Does na ddim dwywaith ei fod yn unben creulon, didostur. Ychydig iawn sy'n ddigon ffl i'w wrthwynebu yn gyhoeddus.

Ond yn l rhai, fe ddylai America a'i chynghreiriaid gofio eu bod nhw wedi ei helpu yn y blynyddoedd cynnar, ac na wnaethon nhw weithredu pan oedd pobol Irac eu hangen.

Wrth i America a Phrydain baratoi eu lluoedd arfog ar gyfer cyrch yn Irac, mi fydd na lawer yn gweld mymryn o eironi yn hynny.

Cysylltiadau Rhyngrwyd:


Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd Rhyngrwyd allanol.