Dadorchuddio cofeb i ferch Glyndwr

Caiff cofeb ferch Owain Glyndwr, Catrin, ei dadorchuddio yn Llundain

Mae Siân Phillips, yr actores enwog o Gymru, wedi dadorchuddio cofeb i Catrin Glyndwr, merch Owain Glyndwr, ynghanol Llundain ddydd Sul.

Mae'r gofeb, yng ngerddi Canon Street, yn dwyn i gof sefyllfa erchyll alltudiaeth a marwolaeth Catrin.

Siân Phillips

Caiff ei dadorchuddio ddiwrnod ar ôl Dydd Owain Glyndwr.

Cipiwyd Catrin Glyndwr a'i phlant, dwy ferch a bachgen, o Gastell Harlech ym 1409 yn ystod gwrthryfel Glyndwr dros annibyniaeth Cymru.

Aethpwyd â Catrin a'i phlant i Dwr Llundain yn wystlon.

Er nad oes tystiolaeth sut y buon nhw farw, credir fod Mynwent San Swithin lle'u claddwyd nhw o dan erddi Canon Street.

Cymdeithas Gymraeg Llundain sy'n cyflwyno'r gofeb.

Teulu Monnington

Mae nifer fawr yng Nghymru a Chymry Llundain, gan gynnwys Cymry blaenllaw'r y Ddinas, o blaid y gofeb.

Cydlynir y cynllun gan Isabel Monnington-Taylor, sy'n hanu o deulu Monnington, Swydd Henffordd.

Priododd merch arall Owain Glyndwr aelod o deulu Monnington oedd yn gysylltiedig â'r gwrthryfel.

Mae sôn fod Owain Glyndwr wedi ei gladdu yn Llys Monnigton, Swydd Henffordd.

Dywedodd Ms Monnigton-Taylor: "Yn dilyn dathliadau coffau 600 mlynedd ers gwrthryfel Owain Glyndwr yng Nghymru llynedd, fe benderfynon ni godi cofeb yn Llundain i goffáu Catrin Glyndwr.

Carreg las

"Dyma gyfle i ni yn Llundain i gofio Catrin a'i phlant, a'u dioddefaint yn ystod y cyfnod cythryblus yma yn hanes Cymru."

Cafodd y gofeb ei chynllunio gan Nic Stradlyn Jones, dylunydd ac artist o Bontypridd, ac fe'i cerfir o garreg las Gelli Gaer.

Mae'r cynllun ar ffurf naturiolaidd, luniaidd.

Mae'r llinell lefn o waelod y garreg i'r blaen pres yn awgrymu dau ffigwr: mam yn gwarchod ei phlentyn.

Mae'r cerflun yn cynrychioli dioddefaint menywod a phlant mewn rhyfel yn ogystal ag ysbryd oesol Cymru.

Richard Renshaw o Gwmdu ger Crughywel sydd wedi gweithio'r garreg.

Mae'n saer maen dawnus ac mae ei waith wedi ymddangos mewn arddangosfeydd ledled Prydain.

Ysgrif mewn dwy iaith

Mae dwy arysgrif ar y garreg wedi eu cyfansoddi gan Menna Elfyn - un yn Gymraeg a'r llall yn Saesneg.

Bydd plant o Ysgol Ardudwy Harlech ac aelodau Côr Meibion Cymry Llundain yn cymryd rhan yn y seremoni dadorchuddio hefyd.

Mae'r prif gymdeithasau Cymreig Llundain sy'n gysylltiedig â'r seremoni yn cynnwys Cymdeithas y Cymrodorion, SWS, Clwb Rygbi Cymry Llundain a'r Ysgol Gymraeg.

Bydd enwau unrhyw gyfranwyr tuag at y gofeb yn cael eu cynnwys mewn rholyn goffâd mewn capsiwl amser o dan y garreg goffa.