Europe South Asia Asia Pacific Americas Middle East Africa BBC Homepage World Service Education
BBCi CATEGORIES   TV   RADIO   COMMUNICATE   WHERE I LIVE   INDEX    SEARCH 

Chwiliwch yn Gymraeg


 Dyma safle:  Newyddion: Etholiad2001
Tudalen flaen 
BBC Cymru'r Byd
 

BBC News

BBC Sport

BBC Weather

Chinese Russian Spanish Arabic

Dydd Mercher, 9 Mai, 2001, 18:01 GMT
Etholiad 1945
Churchill a arweiniodd Prydain yn ystod y rhyfel yn cael ei drechu
Churchill a arweiniodd Prydain yn ystod y rhyfel yn cael ei drechu

Mehefin 5ed 1945

Roedd yr etholiad hwn yn drobwynt yn hanes Prydain.

Fe drechwyd Syr Winston Churchill, y Ceidwadwr oedd wedi arwain Prydain drwy gyfnod y rhyfel, gan y Clement Attlee o'r Blaid Lafur.

Cafodd Llafur ffuddugoliaeth ysgubol ac arweiniodd hyn at sefydlu'r Wladwriaeth Les a'r Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol.

Cafodd nifer o wasanaethau cyhoeddus eu gwladoli, a rhoddwyd annibyniaeth i India.

Newidiodd cymdeithas Prydain yn llwyr o dan Clement Attlee a chrewyd rhyw fath o gonsensws cymdeithasol a barhaodd hyd at 1979.

Cefndir

Cyn yr etholiad hwn ni fu etholiad cyffredinol ym Mhrydain ers 10 mlynedd.

Yn 1940 sefydlwyd llywodraeth genedlaethol gan Winston Churchill er mwyn llywodraethu Prydain yn ystod y rhyfel.

Wedi i'r rhyfel ddod i ben yn Ewrop ym mis Mai 1945 roedd y Blaid Lafur yn awyddus iawn i ymladd etholiad cyffredinol.

Nid oedd Churchill am ddiddymu'r senedd cyn I'r rhyfel orffen yn y Mr Tawel ond ni chafodd lawer o ddewis gan fod aelodau'r glymblaid am weld etholiad.

Yn ystod y rhyfel roedd consensws asgell chwith wedi datblygu ym Mhrydain.

Roedd hyn yn sgl adroddiad Beveridge a gyhoeddwyd yn 1942 ac a oedd yn awgrymu sefydlu Gwladwriaeth Les a Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol.

Newidiodd sefyllfa Llafur yn sylweddol yn y blynyddoedd hyn gan fod nifer o'u haelodau wedi derbyn swyddi pwysig yn y llywodraeth genedlaethol.

Yr Ymgyrch

Roedd y polau piniwn yn dangos mai Llafur oedd ar y blaen.

Ond er hyn roedd nifer yn credu mai'r Ceidwadwyr fyddai'n ennill.

Roedd Churchill wedi bod yn arweinydd poblogaidd yn ystod y rhyfel ac roedd y Ceidwadwyr mewn sefyllfa gref cyn yr etholiad.

Clement Attlee yn llwyddo i drechu Churchill
Clement Attlee yn llwyddo i drechu Churchill
Ond er hyn roedd nifer o bleidleiswyr yn eu hystyried yn blaid diweithdra ac roedd y farn gyhoeddus yn symud tuag at Lafur.

Yn eu hymgyrch etholiadol rhybuddiodd y Ceidwadwyr beryglon cynigion Llafur am wladwriaeth les a gwladoli diwydiannau.

Roedd maniffesto Llafur yn canolbyntio ar y newid radical yr oedden nhw'n ei gynnig I'r gymdeithas.

Canlyniadau

Seddi:

  • Llafur 393
  • Ceidwadwyr 210
  • Rhyddfrydwyr 12
  • Eraill

    Cyfanswm y bleidlais ym Mhrydain

  • Llafur 48.8%
  • Ceidwadwyr 39.3%
  • Rhyddfrydwyr 9.2%
  • Eraill

    Llwyddodd Llafur felly i ennill mwyafrif seneddol o 146 sedd, y mwyaf yn hanes Prydain wedi'r Ail Ryfel Byd.

    Hefyd dyma'r newid mwyaf sydd wedi'i weld mewn unrhyw etholiad ers cyn y rhyfel.