Page last updated at 14:37 GMT, Friday, 11 September 2009 15:37 UK
Pwy sydd 'r grym?



Dewisiwch bolisi i'w gymharu

 

Busnes a'r economi

SAN STEFFAN

Pwy sydd â'r pŵer

Yn araith flynyddol y Gyllideb, mae'r Canghellor yn cyhoeddi cyfraddau treth ac yn rhannu'r arian yn ôl blaenoriaeth gwariant y llywodraeth - gan gynnwys faint o arian sy'n cael ei ddosbarthu i wledydd a rhanbarthau'r DU.

Mae'n rhaid i'r llywodraeth sicrhau sêl bendith y Senedd ar gyfer y Gyllideb, er mae'n anarferol iawn i ASau wrthod neu gyflwyno gwelliannau i gynlluniau'r llywodraeth.

Yn y gorffennol y gweinidogion oedd yn gyfrifol am bolisi ariannol y DU, ond Banc Lloegr sydd bellach yn gyfrifol amdano. Ond mae'r Banc yn gweithredu yn ôl targedau chwyddiant sy'n cael eu gosod gan y llywodraeth - ac os yw polisi Llywodraethwr y Banc yn methu, mae angen iddo anfon llythyr at y canghellor yn esbonio pam.

Mae gan y Senedd rymoedd dros gyfraith busnes y DU, gan gynnwys polisi cystadlu, diogelu defnyddwyr, rheoleiddio swyddfeydd post a sefydliadau ariannol - megis banciau.

Mae hefyd yn gyfrifol am ddeddfu ar faterion sy'n ymwneud â'r isafswm cyflog trwy gydol y DU. Ond o safbwynt pob mater arall ynglŷn â chyfraith cyflogaeth, gan gynnwys iechyd a diogelwch, yr ASau yn Lloegr, Cymru a'r Alban yn unig sy'n gyfrifol amdanynt - mae'r meysydd polisi yma wedi'u datganoli yng Ngogledd Iwerddon.

Mae'r cyfraddau treth sy'n cael eu gosod yn San Steffan yn gymwys drwy gydol y DU, ond mae gan Holyrood y grymoedd i newid cyfraddau treth incwm yn yr Alban i hyd at 3c yn y bunt.

SENEDD YR ALBAN

San Steffan sydd yn gyfrifol am yr economi yn gyffredinol, ond mae Senedd yr Alban yn gyfrifol am gytuno ar gyllideb benodol i'r Alban ar gyfer yr holl feysydd datganoledig. Mae'r Senedd yn derbyn setliad tair blynedd gan y Trysorlys yn seiliedig ar fformiwla Barnett.

Mae'r Senedd hefyd yn gosod amcanion penodol ar gyfer creu swyddi a mewnfuddsoddi yn yr Alban.

Mae Gweinidogion yr Alban yn goruchwylio'r prif asiantaethau datblygu economaidd - Scottish Enterprise, Highlands and Islands Enterprise - a'r sector wirfoddol.

Mae trethi yn gyfrifoldeb i San Steffan yn bennaf, ond mae gan Holyrood y grym i newid treth incwm o 3c yn uwch, neu yn is, na graddfa'r DU. Ond nid yw hyn wedi cael ei ddefnyddio ers sefydlu Senedd yr Alban yn 1999.

Mae'r Alban yn gyfrifol am weithredu Cronfeydd Strwythurol Ewropeaidd.

CYNULLIAD GOGLEDD IWERDDON

Daw cyfanswm cyllideb Gogledd Iwerddon o San Steffan, ond Stormont sy'n penderfynu sut i wario'r arian ar feysydd sydd wedi'u datganoli - megis datblygu economaidd a hybu mewnfuddsoddiad ac allforion.

Mae Stormont yn gyfrifol am iechyd, cyfraith diogelwch a chyfraith cyflogaeth - ac eithrio'r isafswm cyflog cenedlaethol, sy'n cael ei osod gan San Steffan ar gyfer y DU.

CYNULLIAD CENEDLAETHOL CYMRU

Mae gan y Cynulliad Cenedlaethol reolaeth dros rai agweddau o ddatblygu economaidd yng Nghymru. Maen nhw'n gallu cefnogi busnesau trwy hyrwyddo buddsoddiad yng Nghymru, gwella seilwaith a hwyluso allforion.

Er mai San Steffan sy'n pennu faint o arian mae'r Cynulliad yn ei gael, y Cynulliad sy'n penderfynu sut i ddyrannu'r arian yn unol â'u blaenoriaethau gwario yn y meysydd datganoledig.

Swyddfa Cyllid Ewropeaidd Cymru, rhan o'r adran Economi a Thrafnidiaeth, sy'n dyrannu Ariannu Strwythurol yr Undeb Ewropeaidd.

SENEDD EWROP

Mae Senedd Ewrop yn diwygio, pasio a chraffu ar ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â'r farchnad fewnol. Mae wedi pleidleisio i gael gwared ag unrhyw rwystrau rhag symud deunyddiau, gwasanaethau, pobol a chyfalaf yn rhydd ac yn anelu i ryddfrydoli'r marchnadoedd trafnidiaeth, telegyfathrebu, trydan, nwy a gwasanaethau post.

Mae Senedd Ewrop wedi pasio deddfwriaeth sy'n cysoni cyfraith cwmnïau, moderneiddio caffael cyhoeddus ac yn gwarchod eiddo deallusol.

Ni ellir pasio cyllideb yr Undeb Ewropeaidd (UE) heb sêl-bendith Senedd Ewrop, o ganlyniad mae ganddo rym dros yr arian sy'n cael ei ddyrannu i raglenni sy'n cefnogi prosiectau yn yr aelod-wladwriaethau, e.e Cronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop.




More from BBC Democracy Live
Compare who does what across the UK and Europe
Our A-Z of words used in the business of politics
Discover what BBC Democracy Live has to offer you

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.

Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific