Page last updated at 14:33 GMT, Friday, 11 September 2009 15:33 UK
Pwy sydd 'r grym?



BUSNES A'R ECONOMI

San Steffan sydd yn gyfrifol am yr economi yn gyffredinol, ond mae Senedd yr Alban yn gyfrifol am gytuno ar gyllideb benodol i'r Alban ar gyfer yr holl feysydd datganoledig. Mae'r Senedd yn derbyn setliad tair blynedd gan y Trysorlys yn seiliedig ar fformiwla Barnett.

Mae'r Senedd hefyd yn gosod amcanion penodol ar gyfer creu swyddi a mewnfuddsoddi yn yr Alban.

Mae Gweinidogion yr Alban yn goruchwylio'r prif asiantaethau datblygu economaidd - Scottish Enterprise, Highlands and Islands Enterprise - a'r sector wirfoddol.

Mae trethi yn gyfrifoldeb i San Steffan yn bennaf, ond mae gan Holyrood y grym i newid treth incwm o 3c yn uwch, neu yn is, na graddfa'r DU. Ond nid yw hyn wedi cael ei ddefnyddio ers sefydlu Senedd yr Alban yn 1999.

Mae'r Alban yn gyfrifol am weithredu Cronfeydd Strwythurol Ewropeaidd.

DIWYLLIANT, GWYDDONIAETH A CHWARAEON

Mae Senedd yr Alban yn gyfrifol am gyllido diwylliant a'r celfyddydau yn yr Alban, yn bennaf trwy gwangos.

San Steffan sy'n gyfrifol am y polisi gwyddoniaeth, heblaw pan fo'n ymwneud yn uniongyrchol â sefydliadau addysg, gan fod ysgolion a phrifysgolion wedi'u datganoli.

Mae Llywodraeth yr Alban yn gosod polisi ar gyfer gweinyddu chwaraeon yn annibynnol i San Steffan, er enghraifft goruchwylio'r cais i gynnal Gemau'r Gymanwlad yn Glasgow yn 2014.

AMDDIFFYN A MATERION TRAMOR

Nid yw polisïau amddiffyn a materion rhyngwladol wedi'u datganoli.

ADDYSG

Senedd yr Alban sy'n gyfrifol am system addysg yr Alban, gan gynnwys meithrinfeydd/gofal plant, ysgolion cynradd ac uwchradd a cholegau a phrifysgolion.

Fe bleidleisiodd Aelodau Senedd yr Alban i gael gwared â'r ffioedd o £2000, a oedd yn cael ei dalu gan fyfyrwyr yr Alban ar ddiwedd eu cyrsiau addysg uwch. Roedd hyn ar ôl cael gwared â ffioedd dysgu yn ogystal.

Mae gan yr Alban ei Awdurdod Cymwysterau Albanaidd ei hun er mwyn delio gyda system arholiadau ysgolion.

AMGYLCHEDD

Mae'r polisi amgylcheddol wedi'i ddatganoli i'r Alban gan gynnwys rheoliadau ansawdd dŵr a newid yn yr hinsawdd.

Fe fydd Mesur Newid yn yr Hinsawdd San Steffan yn berthnasol yn yr Alban, ond dim ond gyda chaniatâd Senedd yr Alban. Mae ASAau wedi pasio "Sewel Motion" er mwyn sicrhau bod hyn yn bosib - sef cynnig sy'n gofyn caniatâd Senedd yr Alban i alluogi San Steffan i ddeddfu mewn maes sydd wedi'i ddatganoli.

Ond mae Senedd yr Alban hefyd wedi pasio Mesur Newid yn yr Hinsawdd ychwanegol ar gyfer yr Alban yn unig.

FFERMIO A PHYSGODFEYDD

Senedd yr Alban sy'n gyfrifol am ddatblygu gwledig, amaeth, coedwigaeth a threftadaeth naturiol.

Mae llywodraeth yr Alban hefyd yn ceisio dylanwadu ar lywodraeth y DU yn Ewrop ar faterion fel pysgodfeydd, er nad oes ganddo rôl ffurfiol mewn trafodaethau rhyngwladol.

IECHYD

Mae gan Senedd yr Alban rymoedd helaeth dros bolisïau iechyd gan gynnwys y cyfrifoldeb dros berfformiad y gwasanaeth iechyd yn yr Alban.

Mae hefyd yn gyfrifol am faterion iechyd cyhoeddus megis yfed a chamddefnyddio cyffuriau, deintyddiaeth, gwasanaethau fferyllol ac iechyd meddwl.

Yr Alban oedd y wlad gyntaf i wahardd ysmygu yn y DU ac mae'r llywodraeth bresennol wedi torri costau presgripsiwn ac yn mynd i'w diddymu yn llwyr yn 2011.

Ond nid yw rhai agweddau o'r polisi iechyd, fel erthylu ac embryoleg wedi'u datganoli.

TAI A CHYNLLUNIO

Mae Senedd yr Alban yn gyfrifol am y system gynllunio, defnydd tir, a safonau adeiladu yn yr Alban.

Mae hefyd yn goruchwylio prosiectau tai ac adfywio.

Er bod y cyfrifoldeb dros bolisi egni yn parhau yn San Steffan , mae'r llywodraeth SNP presennol wedi dweud eu bod nhw'n mynd i ddefnyddio grymoedd cynllunio i rwystro unrhyw orsafoedd pŵer niwclear newydd yn yr Alban.

CYFIAWNDER A MATERION CARTREF

Mae gan yr Alban ei system gyfreithiol a chyfiawnder unigryw ei hun, o ganlyniad mae gan Senedd yr Alban y grym i oruchwylio a chreu deddfwriaeth yn ymwneud â'r heddlu, carchardai, y llysoedd a chyfraith.

Mae hefyd yn rheoli cyfiawnder ieuenctid, dedfrydu a chymorth cyfreithiol.

Mae gan y llywodraeth ei swyddogion cyfraith ei hun - yr arglwydd adfocad a'r cyfreithiwr cyffredinol.

Mae trwyddedu diod, polisi cyffuriau a gostwng troseddu hefyd wedi cael eu datganoli i'r Alban.

Mae'r llywodraeth bresennol hefyd eisiau datganoli'r rheolaeth dros ynnau.

LLYWODRAETH LEOL

Mae Llywodraeth yr Alban yn gyfrifol am oruchwylio a chyllido gwaith y 32 cyngor lleol yn yr Alban, gan gynnwys gwasanaethau cymdeithasol.

Mae Gweinidogion yr Alban wedi arwyddo cytundeb gyda'r cynghorau, sy'n rhoi mwy o ryddid iddyn nhw wario eu harian yn gyfnewid am rewi treth y cyngor.

NAWDD CYMDEITHASOL

ASau yn San Steffan sy'n gyfrifol am fudd-daliadau, cynnal plant a chredydau treth yn yr Alban.

TRAFNIDIAETH

Mae yna nifer o faterion wedi'u datganoli yn y maes yma, yn benodol trafnidiaeth gyhoeddus, ffyrdd a gwasanaethau rheilffyrdd.

Mae'r cyfrifoldeb dros longau fferi yn cynnwys y gweithredwr fferi gyhoeddus Caledonian MacBrayne.




More from BBC Democracy Live
Compare who does what across the UK and Europe
Our A-Z of words used in the business of politics
Discover what BBC Democracy Live has to offer you

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2013 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.

Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific