Page last updated at 14:28 GMT, Friday, 11 September 2009 15:28 UK
Pwy sydd 'r grym?



BUSNES A'R ECONOMI

Yn araith flynyddol y Gyllideb, mae'r Canghellor yn cyhoeddi cyfraddau treth ac yn rhannu'r arian yn ôl blaenoriaeth gwariant y llywodraeth - gan gynnwys faint o arian sy'n cael ei ddosbarthu i wledydd a rhanbarthau'r DU.

Mae'n rhaid i'r llywodraeth sicrhau sêl bendith y Senedd ar gyfer y Gyllideb, er mae'n anarferol iawn i ASau wrthod neu gyflwyno gwelliannau i gynlluniau'r llywodraeth.

Yn y gorffennol y gweinidogion oedd yn gyfrifol am bolisi ariannol y DU, ond Banc Lloegr sydd bellach yn gyfrifol amdano. Ond mae'r Banc yn gweithredu yn ôl targedau chwyddiant sy'n cael eu gosod gan y llywodraeth - ac os yw polisi Llywodraethwr y Banc yn methu, mae angen iddo anfon llythyr at y canghellor yn esbonio pam.

Mae gan y Senedd rymoedd dros gyfraith busnes y DU, gan gynnwys polisi cystadlu, diogelu defnyddwyr, rheoleiddio swyddfeydd post a sefydliadau ariannol - megis banciau.

Mae hefyd yn gyfrifol am ddeddfu ar faterion sy'n ymwneud â'r isafswm cyflog trwy gydol y DU. Ond o safbwynt pob mater arall ynglŷn â chyfraith cyflogaeth, gan gynnwys iechyd a diogelwch, yr ASau yn Lloegr, Cymru a'r Alban yn unig sy'n gyfrifol amdanynt - mae'r meysydd polisi yma wedi'u datganoli yng Ngogledd Iwerddon.

Mae'r cyfraddau treth sy'n cael eu gosod yn San Steffan yn gymwys drwy gydol y DU, ond mae gan Holyrood y grymoedd i newid cyfraddau treth incwm yn yr Alban i hyd at 3c yn y bunt.

DIWYLLIANT, GWYDDONIAETH A CHWARAEON

Mae'r Senedd yn gyfrifol am ddeddfu dros faterion ynglŷn â darlledu a hapchwarae.

Mae hefyd yn cadw golwg dros bolisïau gwyddoniaeth a gwariant cyhoeddus ar ymchwil gwyddonol y DU.

Ond mae polisïau ynglŷn â chyllido'r celfyddydau a chwaraeon wedi'u datganoli - felly mae'r Senedd yn gyfrifol dros bolisïau'r meysydd yma yn Lloegr yn unig.

AMDDIFFYN A MATERION TRAMOR

Nid yw materion sy'n ymwneud ag amddiffyn a materion rhyngwladol wedi'u datganoli, felly'r ASau sy'n gyfrifol dros y materion yma drwy gydol y DU.

Ond mewn gwirionedd, nid oes ganddyn nhw'r gair olaf dros y penderfyniadau i arwyddo cytundebau neu i adleoli milwyr y DU. Mae'r penderfyniad olaf gyda'r Frenhines mewn egwyddor a gyda'r Prif Weinidog yn ymarferol.

Mae'r Senedd yn craffu ar gyfreithlondeb ac effeithlonrwydd y penderfyniadau o anfon milwyr allan ac mae modd nawr iddynt bleidleisio dros y penderfyniad i fynd i ryfel ai peidio.

Mae ASau hefyd yn craffu ar wariant amddiffyn y llywodraeth.

ADDYSG

Mae'r Senedd yn gyfrifol am ddeddfu i Loegr bron ymhob mater sy'n ymwneud ag addysg a hyfforddi, mewn pynciau megis ariannu ysgolion a phrifysgolion a ffioedd dysgu prifysgolion.

Mae hefyd yn penderfynu faint o ddylanwad sydd gan y sector preifat o safbwynt rheoli ysgolion yn Lloegr.

Serch hynny mae polisïau sy'n ymwneud â chyflogi athrawon a chyflog, yn ogystal â benthyciadau i fyfyrwyr yn cael eu creu yn San Steffan i Loegr a Chymru.

YR AMGYLCHEDD

Tra bod polisïau sy'n ymwneud â'r amgylchedd wedi'u datganoli, mae 'na gyd-weithio rhwng y Senedd a'r sefydliadau datganoledig.

Er enghraifft, fe fydd y mesurau ddaw yn sgil Deddf Newid yn yr Hinsawdd San Steffan mewn gwirionedd yn berthnasol drwy gydol y DU - ond gyda chaniatâd y sefydliadau datganoledig (e.e y Cynnig Sewel yn yr Alban)

Ond mae modd i'r sefydliadau datganoledig fynd ymhellach na mesurau arfaethedig y Senedd os dymunant. Er enghraifft fe wnaeth Holyrood gymeradwyo Deddf Newid yn yr Hinsawdd atodol.

FFERMIO A PHYSGODFEYDD

O safbwynt amaethyddiaeth, megis dosbarthu cymorthdaliadau ffermio'r UE, coedwigaeth, bwyd a physgodfeydd a chymorth i gymunedau cefn gwlad, mae'r Senedd yn deddfu yn y meysydd yma yn Lloegr yn unig.

Er enghraifft, fe fydd y Mesur Mynediad i'r Môr a'r Arfordir dim ond yn berthnasol yn Lloegr.

Serch hynny, mae San Steffan yn gyfrifol am bolisi amaeth trwy gydol y DU yn ystod trafodaethau'r UE. Mae hefyd yn rheoleiddio holl allforion anifeiliaid y DU.

IECHYD

Mae'r Senedd yn deddfu mewn rhai meysydd gofal iechyd sydd â dimensiwn moesol, megis y gyfraith ar erthylu, dirprwy famau, embryoleg, geneteg, ffrwythloniad, senotrawsblaniad (trawsblaniad celloedd byw, meinwe neu organau o un rhywogaeth i'r llall) a bywddifyniad.

Mae'r Senedd hefyd yn gyfrifol am ddiogelwch meddyginiaeth (trwyddedu meddyginiaeth) a rheoleiddio proffesiynau iechyd.

Mae iechyd, ymhob maes arall, wedi'i ddatganoli.

TAI A CHYNLLUNIO

Mae gan y Senedd y grym i ddeddfu yn y meysydd yma, ac eithrio rheoleiddio adeiladau a gweinyddiaeth budd-daliadau tai yng Nghymru a'r Alban (ond mae'r materion yma wedi'u datganoli yng Ngogledd Iwerddon)

Mae'r penderfyniad i roi caniatâd cynllunio ar gyfer gorsafoedd pŵer wedi'i ddatganoli - ac eithrio gorsafoedd pŵer yng Nghymru (sydd â chyfleusterau pŵer) dros 50 megawat.

CYFIAWNDER A MATERION CARTREF

Mae gan y Senedd gyfrifoldeb dros ddeddfu yn y meysydd polisi yma yn Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon

Ychydig o wahaniaeth sydd rhwng San Steffan a Holyrood yn y meysydd yma - ond mae gan ASau'r pŵer i ddeddfu ar fewnfudiad, estraddodiad, gynnau a phwerau argyfwng yn yr Alban.

Mae nifer o agweddau eraill yn y meysydd polisi yma wedi'u datganoli.

LLWYODRAETH LEOL

Mae San Steffan yn gyfrifol am lywodraeth leol yn Lloegr yn unig, oherwydd ei fod wedi'i ddatganoli.

Mae gan gynghorau lleol ar draws y DU gyfrifoldeb dros weinyddiaeth gwasanaethau cyhoeddus megis casgliadau sbwriel.

Mae gwasanaethau cymdeithasol yn cael eu darparu gan gynghorau lleol ar draws y DU, ond y Senedd yn San Steffan sydd â'r cyfrifoldeb dros arolygu eu gwaith yn Lloegr.

NAWDD CYMDEITHASOL

Wrth gytuno Cyllideb y llywodraeth, mae'r Senedd yn gosod lefelau budd-daliadau plant, credydau treth, credydau pensiwn a'r lwfans byw i'r anabl yn Lloegr, yr Alban a Chymru - ond mae'r meysydd yma wedi'u datganoli yng Ngogledd Iwerddon.

TRAFNIDIAETH

O safbwynt Lloegr, Cymru a'r Alban (ond nid yng Ngogledd Iwerddon), y Senedd sy'n deddfu dros reoleiddio'r rheilffyrdd, diogelwch y rheilffyrdd ac ymchwiliadau damweiniau ar y rheilffyrdd; yn ogystal â phrofion gyrru, MoTs cerbydau a thrwyddedau.

Mae'n arolygu'r meysydd polisi canlynol ar gyfer y DU: gwasanaethau môr gludiant, ymchwiliadau damweiniau morol, gwylwyr y glannau, diogelwch trafnidiaeth, rheoleiddio a diogelwch awyrennau, ymchwiliadau damweiniau awyrennau a rheilffordd twnnel y sianel.

Mae'r Senedd hefyd yn gyfrifol am arolygu Heddlu Trafnidiaeth Prydain yn Lloegr, Cymru a Gogledd Iwerddon - ond nid yn yr Alban.




More from BBC Democracy Live
Compare who does what across the UK and Europe
Our A-Z of words used in the business of politics
Discover what BBC Democracy Live has to offer you

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.

Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific