Page last updated at 14:35 GMT, Friday, 11 September 2009 15:35 UK
Pwy sydd 'r grym?



BUSNES A'R ECONOMI

Mae Senedd Ewrop yn diwygio, pasio a chraffu ar ddeddfwriaeth sy'n ymwneud â'r farchnad fewnol. Mae wedi pleidleisio i gael gwared ag unrhyw rwystrau rhag symud deunyddiau, gwasanaethau, pobol a chyfalaf yn rhydd ac yn anelu i ryddfrydoli'r marchnadoedd trafnidiaeth, telegyfathrebu, trydan, nwy a gwasanaethau post.

Mae Senedd Ewrop wedi pasio deddfwriaeth sy'n cysoni cyfraith cwmnïau, moderneiddio caffael cyhoeddus ac yn gwarchod eiddo deallusol.

Ni ellir pasio cyllideb yr Undeb Ewropeaidd (UE) heb sêl-bendith Senedd Ewrop, o ganlyniad mae ganddo rym dros yr arian sy'n cael ei ddyrannu i raglenni sy'n cefnogi prosiectau yn yr aelod-wladwriaethau, e.e Cronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop.

DIWYLLIANT, GWYDDONIAETH A CHWARAEON

Mae gan Senedd Ewrop, sy'n cynrychioli dinasyddion yr UE yn uniongyrchol, yr un pwerau a'r Cyngor, sy'n cynrychioli llywodraethau cenedlaethol, ym maes chwaraeon. Ond mae'r grymoedd hyn yn gyfyngedig a dim ond cefnogi neu ategu polisïau cenedlaethol gall yr UE ei wneud.

Nid oes ganddo unrhyw rym i ddeddfu ym maes chwaraeon ar lefel genedlaethol.

Ond fe all ddeddfu ar reoliadau eiddo deallusol ar gyfer yr UE i gyd.

AMDDIFFYN A MATERION TRAMOR

Does gan Senedd Ewrop ddim rôl ffurfiol mewn trafodaethau ar bolisïau amddiffyn neu gysylltiadau allanol, gan fod y penderfyniadau hyn yn cael eu gwneud yn rhywle arall - yng Nghyngor y Gweinidogion yn bennaf.

Ond mae'n aml yn cynnal dadleuon ar y materion hyn ac yn lleisio barn arnynt.

ADDYSG

Mae gan aelod-wladwriaethau gyfrifoldeb llawn dros drefniadaeth a chynnwys eu systemau addysg a hyfforddiant.

Dim ond hyrwyddo cydweithredu rhwng aelod-wladwriaethau neu gefnogi eu penderfyniadau y gall yr UE ei wneud. Ei amcanion hyd yn hyn yw hyrwyddo rhwydd symud myfyrwyr ac athrawon ar draws ffiniau, er enghraifft trwy raglenni cyfnewid fel Erasmus.

Mae Senedd Ewrop wedi pasio deddfwriaeth sy'n golygu bod diploma gadael ysgol, tystysgrifau hyfforddiant galwedigaethol a graddau academaidd i gyd yn cael eu cydnabod ar draws yr UE.

AMGYLCHEDD

Gall Senedd Ewrop basio deddfau ar faterion amgylcheddol sy'n orfodol ar aelod-wladwriaethau, cyn belled a bod gweinidogion o'r llywodraethau cenedlaethol wedi cytuno arnyn nhw yn y Cyngor.

Ond does dim i rwystro aelod-wladwriaethau rhag cytuno ar fesurau sy'n mynd yn bellach na'r safonau sy'n cael eu gosod gan yr UE.

Amcan polisïau'r UE yw gwarchod y pridd, dŵr, hinsawdd, aer, blodau a phlanhigion a hyrwyddo gwell defnydd o adnoddau naturiol.

Mae Senedd Ewrop wedi mabwysiadau rheolau yn ddiweddar ar blaladdwyr, targedau ar gyfer ailgylchu, rheolau ar sylweddau peryglus, gwarchod dŵr daear a lleihau allyriadau CO2 o geir.

FFERMIO A PHYSGODFEYDD

Yn gyfreithlon dim ond rôl ymgynghorol sydd gan Senedd Ewrop ar faterion amaeth, datblygu gwledig, lles anifeiliaid a physgodfeydd - mae'r penderfyniadau yn cael eu gwneud gan lywodraethau cenedlaethol yng Nghyngor y Gweinidogion.

Ond fel meysydd eraill, ble mae gan y Senedd rol ymgynghorol yn unig, mae'n dal yn rhydd i drafod y materion hyn ac i leisio barn.

IECHYD

Yn gyfreithiol dim ond aelod-wladwriaethau yn unig sydd â chyfrifoldeb dros wasanaethau iechyd ac ysbytai.

Ond fe all yr UE gydgysylltu unrhyw gamau cyffredin sy'n cael eu cymryd i ddiogelu iechyd dynol ac i atal salwch ac afiechydon.

Mae gan y Senedd rymoedd ar y cyd gyda'r Cyngor i fabwysiadau ystod o ddeddfau sy'n effeithio ar bolisi iechyd yr aelod-wladwriaethau, fel cydnabod cymwysterau proffessionol iechyd rhwng gwledydd, y Gyfarwyddeb Oriau Gwaith neu'r defnydd o fercwri mewn offerynnau.

Mae hefyd yn deddfu ar faterion sy'n ymwneud â diogelu defnyddwyr a diogelwch bwyd - polisiau sy'n cael eu rhannu rhwng aelod-wladwriaethau a sefydliadau'r UE.

TAI A CHYNLLUNIO

Does gan yr UE ddim mandad dros dai a chynllunio, llywodraethau cenedlaethol, rhanbarthol a lleol sydd â grym dros y meysydd hyn.

Ond fe all deddfwriaeth sy'n cael ei basio gan y Senedd gael effaith ar y meysydd hyn, e.e prosesau caffael cyhoeddus, cysoni'r safonau ar gyfer cynhyrchion adeiladu, gofynion effeithlonrwydd ynni ar gyfer adeiladau, asesiadau effaith amgylcheddol ar gyfer awdurdodau cynllunio.

CYFIAWNDER A MATERION CARTREF

Does gan Senedd Ewrop ddim grymoedd yn ymwneud â materion troseddol, ond mae'n aml yn gweithredu fel deddfwr ar y cyd gyda'r Cyngor ar bolisïau lloches, mudo neu fisa.

Mae wedi gweithredu fel deddfwr ar y cyd ar ddeddfau sy'n ymwneud â mewnfudo e.e dychwelyd mewnfudwyr anghyfreithlon

Mae polisïau lloches a mewnfudo yn gynyddol yn cael eu gwneud ar lefel yr UE, rhywbeth sy'n debygol o ddatblygu ymhellach mewn blynyddoedd i ddod.

Mae'r DU wedi eithrio o gytundebau Schengen, sydd wedi cael gwared ag unrhyw reolaeth ffiniau rhwng yr aelodau.

LLYWODRAETH LEOL

Mae llywodraethau lleol yn cael eu heffeithio gan ystod o ddeddfwriaethau'r UE gan gynnwys rheolau caffael cyhoeddus, deddfau amgylcheddol yr UE ac effeithlonrwydd ynni adeiladau.

NAWDD CYMDEITHASOL

Cyfrifoldeb y sefydliadau cenedlaethol yn unig yw hyn.

TRAFNIDIAETH

Mae Senedd Ewrop wedi helpu datblygu polisi cyffredin ar gyfer rheilffyrdd, ffyrdd, dyfrffyrdd mewndirol, morol a thrafnidiaeth awyr ar draws yr aelod-wladwriaethau.

Mae'r Senedd yn gefnogol o fwy o gystadleuaeth yn y marchnadoedd trafnidiaeth ac o gysoni seilwaith rhwng aelod-wladwriaethau.

Mae safonau diogelwch wedi cael eu cysoni hefyd.

Mae ASEau wedi pasio deddfwriaeth ar hawliau teithwyr, amser gyrru yn y sector cludiant ffyrdd, datgymalu llongau, atal llygredd morol a model safonol ar draws yr UE ar gyfer trwyddedau gyrru.




More from BBC Democracy Live
Compare who does what across the UK and Europe
Our A-Z of words used in the business of politics
Discover what BBC Democracy Live has to offer you

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.

Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific