Page last updated at 17:02 GMT, Wednesday, 28 October 2009
Canllaw i Gynulliad Cenedlaethol Cymru



Mae'r 60 Aelod Cynulliad (ACau) yn cael eu hethol i'r Senedd ym Mae Caerdydd drwy system o gynrychiolaeth gyfrannol.

Mae hyn yn golygu bod gan bawb sy'n pleidleisio dwy bleidlais, un i ethol cynrychiolydd ar gyfer yr etholaeth a'r llall i ddewis plaid ar lefel ranbarthol.

Felly mae 40 o ACau yn cael eu hethol yn uniongyrchol drwy'r system 'cyntaf i'r felin', i etholaethau sy'n cyfateb i rai San Steffan.

Mae'r 20 arall yn cael eu hethol o bum etholaeth ranbarthol er mwyn sicrhau bod y canlyniad ychydig yn fwy cynrychioladol.

Mae etholiadau i'r Cynulliad yn cael eu cynnal bob pedair blynedd, gyda'r diwethaf yn 2011.

O ganlyniad mae yna 30 AC Llafur, 14 Ceidwadwr, 11 Plaid, a 5 Democrat Rhyddfrydol.

Er mwyn osgoi gwrthdaro ac etholiad cyffredinol y DU yn 2015, mae tymor y Cynulliad presennol wedi cael ei hymestyn i bum mlynedd.

Llywodraeth

Gydag union hanner o seddi'r Cynulliad, mae Llafur wedi penderfynu arwain llywodraeth leiafrifol yn y Cynulliad gyda'i harweinydd Carwyn Jones fel Prif Weinidog.

Cyfri'r pleidleisiau yn etholiad 2007
Mae etholiadau i'r Cynulliad yn cael eu cynnal bob pedair blynedd

Heb fwyafrif clir, bu Carwyn Jones yn ofalus i adael y posibilrwydd o ffurfio llywodraeth clymblaid yn hwyrach yn y tymor ar agor.

Mae'r Prif Weinidog wedi penodi saith Gweinidog i arwain ar feysydd gwahanol, a gyda'r Prif Weinidog maen nhw'n ffurfio'r cabinet.

Mae Mr Jones hefyd wedi penodi tri dirprwy weinidog i gefnogi gwaith gweinidogion arbennig.

Fel yr ail blaid fwyaf yn y Cynulliad, y Ceidwadwyr yw'r brif wrthblaid.

Y meinciau ôl

Mae gweddill yr ACau yn gyfrifol am graffu ar benderfyniadau, polisïau ac ymrwymiadau gwario gweinidogion.

Mae'n bosib iddyn nhw wneud hyn un ai yn ystod y sesiwn lawn neu fel rhan o bwyllgor.

Mae'r gwrthbleidiau hefyd yn gallu ceisio newid deddfwriaeth neu bolisïau'r llywodraeth trwy osod gwelliannau i ddadleuon ond dyw'r rhain ddim yn llwyddo yn aml oherwydd mwyafrif y glymblaid yn y Siambr.

Y Llywydd Rosemary Butler AC sy'n cadeirio'r Cynulliad.

Prif swyddogaeth y Llywydd yw cadeirio'r Sesiwn Lawn a chadw trefn ar yr aelodau yn y Siambr, ond mae hefyd yn cael ei gweld fel arweinydd i'r sefydliad cyfan.

Yr aelod Ceidwadol David Melding yw'r Dirprwy Lywydd.

Cyflog a Threuliau

£53,852 yw cyflog ACau ond maen nhw hefyd yn cael hawliau am eu swyddfeydd a threuliau eraill.

Ond yn dilyn nifer o sgandalau ym Mae Caerdydd yn ogystal â San Steffan, mae panel annibynnol wedi cynnig newidiadau sylweddol i'r system dreuliau.

O dan y rheolau newydd fydd ACau ddim yn gallu hawlio am forgais ar ail dy ar ôl 2011 ond yn hytrach fe fydd 25 allan o'r 60 yn cael rhentu llety ym Mae Caerdydd.

Dydyn nhw ddim chwaith yn cael hawlio am gelfi neu addurniadau ar gyfer ail dai; maen nhw wedi cael gwared ar y lwfans bwyd ac mae'n rhaid darparu derbynneb ar gyfer pob cais.

Mae treuliau ACau bellach yn cael eu cyhoeddi ar wefan y Cynulliad bob mis.

Mae aelodau hefyd yn gorfod cofrestru unrhyw fuddiannau perthnasol a allai ddylanwadu ar eu hymddygiad neu waith yn y Cynulliad.




SEE ALSO
Role of an AM
31 May 11 |  Institution guides

More from BBC Democracy Live
Compare who does what across the UK and Europe
Our A-Z of words used in the business of politics
Discover what BBC Democracy Live has to offer you

Llywio drwy’r BBC

BBC © 2013 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.

Americas Africa Europe Middle East South Asia Asia Pacific